IJzertekort

• Snel naar

Over een ijzertekort

Bij een ijzertekort heeft u te weinig ijzer in uw lichaam. Daardoor kunt u verschillende klachten krijgen. Gezond en gevarieerd eten met veel ijzer helpt om een ijzertekort te voorkomen of minder te maken. Soms is gezonde voeding niet genoeg. Uw arts kan u dan ijzertabletten of andere medicijnen voorschrijven. Hier vindt u meer informatie over een ijzertekort, hoe u het kunt voorkomen en hoe we het kunnen behandelen.

Waarom is ijzer belangrijk

Uw lichaam heeft ijzer nodig. IJzer helpt u om fit te blijven en u goed te concentreren. IJzer is ook belangrijk voor uw huid, haar en nagels. Genoeg ijzer helpt uw lichaam om zich te beschermen tegen ziekten.

IJzer helpt het lichaam verder om zuurstof te vervoeren naar organen en spieren. Uw rode bloedcellen gebruiken ijzer om zuurstof op te nemen. Daarna vervoeren deze bloedcellen de zuurstof door uw hele lichaam.

Uw lichaam maakt zelf geen ijzer. Daarom moet u iedere dag genoeg ijzer binnenkrijgen uit eten en drinken. Uw darmen nemen een deel van dit ijzer op. Via het bloed gaat het ijzer naar de plekken waar uw lichaam het nodig heeft. Uw lichaam bewaart het ijzer dat niet meteen nodig is in de lever en de milt.

Wat is ijzertekort

Bij een ijzertekort heeft uw lichaam niet genoeg ijzer. Dit kan verschillende oorzaken hebben.

• U kunt te weinig ijzer binnenkrijgen via uw eten. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren als u vegetarisch of veganistisch eet.
• Soms neemt uw lichaam het ijzer niet goed op. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren:
  • na een gastric bypass of een andere maagverkleinende operatie
  • door sommige medicijnen
  • bij coeliakie (een ziekte waarbij het lichaam niet goed tegen gluten kan)
  • bij de ziekte van Crohn (chronische ontsteking van de darm)

Kan uw lichaam niet goed ijzer opnemen? Dan gebruikt uw lichaam eerst het ijzer dat het heeft bewaard in de lever en de milt. Raakt dit ijzer op? Dan ontstaat een ijzertekort.

• Een ijzertekort kan ook ontstaan door bloedverlies. Bijvoorbeeld:
  • na een operatie
  • na een ongeluk
  • tijdens of na een bevalling
  • tijdens de zwangerschap
  • door de menstruatie
  • door bloedverlies uit de maag of darmen
• Soms heeft uw lichaam extra veel ijzer nodig. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren:
  • tijdens de zwangerschap
  • bij het geven van borstvoeding
  • tijdens de groei
  • bij vrouwen voor de overgang

Welke klachten geeft ijzertekort

Bij te weinig ijzer in uw lichaam kunt u deze klachten krijgen:

• duizeligheid
• hoofdpijn
• u somber voelen
• moeite met concentreren
• hartkloppingen
• een onregelmatige hartslag en hartkloppingen
• benauwdheid
• vermoeidheid
• een slechtere conditie
• koude armen en benen
• minder zin om te eten
• scheurtjes in de mondhoeken
• gebroken nagels
• veranderingen in de menstruatie cyclus
• minder zin in seks
• sneller een infectie krijgen
• haaruitval

Niet iedereen krijgt dezelfde klachten. In het begin kunnen de klachten licht zijn. De klachten kunnen erger worden als het ijzertekort groter wordt.

Hoe behandelen we een ijzertekort?

Gezond en gevarieerd eten met genoeg ijzer kan een ijzertekort voorkomen of minder maken.

Helpt dit niet genoeg? Dan kan uw arts ijzertabletten of andere medicijnen voorschrijven.

In welk eten zit ijzer?

IJzer zit in veel soorten eten. Niet in elk product zit evenveel ijzer. Daarom is het belangrijk om verschillende dingen te eten.

IJzer zit in vlees, vis en ei, maar ook in plantaardig eten als noten, tofu, bonen en groenten. Uw lichaam neemt ijzer uit vlees, vis en ei makkelijker op dan ijzer uit plantaardig eten.

Eet u vegetarisch of veganistisch? Dan kunt u ook genoeg ijzer binnenkrijgen. Eet verschillende plantaardige producten met veel ijzer. Let ook op hoeveel u hiervan eet.

Hoe krijgt u genoeg ijzer binnen?

Deze adviezen helpen om een ijzertekort te voorkomen of minder te maken:

• Eet regelmatig vlees(waren). Vooral in rundvlees en lamsvlees zit veel ijzer.
• Kies ook voor vleesvervangers met veel ijzer. Bijvoorbeeld ei, peulvruchten (zoals bruine bonen en linzen), tofu, tempé, noten, pinda’s en zaden.
  Koopt u een vleesvervanger in de supermarkt? Kies dan een product waaraan ijzer is toegevoegd.
• Eet volkorenproducten, zoals volkorenbrood en volkorenpasta.
• Eet bij de maaltijd groente of fruit met veel vitamine C. Bijvoorbeeld sinaasappel, kiwi of paprika. Vitamine C helpt uw lichaam om ijzer beter op te nemen.
• Gebruik alleen ijzertabletten als uw huisarts of arts dit adviseert. Te veel ijzer is slecht voor uw lichaam.
• Neem vlak voor, tijdens en vlak na een maaltijd met veel ijzer liever geen zuivel. Bijvoorbeeld melk, kwark of vla. Het lichaam neemt het ijzer dan minder goed op.
• Eet groene groenten, zoals spinazie, groene asperges, boerenkool, andijvie, paksoi, broccoli, rucola of groene paprika. Of radijs en snijbiet. In deze groenten zit veel ijzer.

Hoeveel ijzer heeft u per dag nodig?

Hoeveel ijzer u nodig heeft, hangt af van uw leeftijd en situatie. Tijdens de zwangerschap heeft u bijvoorbeeld meer ijzer nodig.

Met gezonde en gevarieerde voeding krijgt u meestal genoeg ijzer binnen.

Hieronder leest u hoeveel ijzer u per dag nodig heeft.

**Bronnen: Zwangere vrouwen: Gezondheidsraad 2021; Volwassenen vanaf 18 jaar: Gezondheidsraad 2018; Overige leeftijdsgroepen en vrouwen die borstvoeding geven: Gezondheidsraad 2014

Hoeveel ijzer zit er in eten?

In de tabellen hieronder ziet u hoeveel ijzer er gemiddeld in een portie zit.

Klik voor vergroting op de afbeelding.

Wat heeft invloed op het opnemen van ijzer?

Sommige producten zorgen ervoor dat uw lichaam minder ijzer opneemt:

• Thee en koffie: drink deze liever tussen de maaltijden. Houd ongeveer 2 uur tussen het drinken van thee of koffie en uw maaltijd of ijzertablet. Dit geldt ook voor koffie zonder cafeïne en kruidenthee, zoals munt- en kamillethee.
• Melk en andere zuivelproducten: neem melk, yoghurt en kaas liever als tussendoortje. Houd ongeveer 2 uur tussen deze producten en uw ijzertablet.

Vitamine C helpt juist bij de opname van ijzer uit eten.
Eet daarom groente of fruit met vitamine C bij de maaltijd, zoals paprika, broccoli, een sinaasappel of kiwi.

Wat kunt u wel drinken bij de maaltijd?

Water of een drank met veel vitamine C is een goede keuze bij de maaltijd.

Waar moet u op letten als u ijzertabletten krijgt?

Een echt ijzertekort kunt u vaak niet alleen met voeding oplossen. Daarom kan een arts of verloskundige ijzertabletten voorschrijven bij een ijzertekort.

Neemt u ijzertabletten? Let dan op de volgende zaken:

• Neem ijzertabletten het liefst in met een drank met veel vitamine C, zoals sinaasappelsap, of met water.
• Neem ijzertabletten niet in met koffie, thee of melk.
• Door ijzertabletten kan uw ontlasting (poep) grijs of zwart worden.
• Door ijzertabletten kunt u misselijk worden. Soms kunt u ook harde ontlasting krijgen. Of u kunt helemaal niet meer poepen door de ijzertabletten. Drink genoeg water en eet genoeg vezels om deze problemen te voorkomen.
• IJzertabletten kunnen invloed hebben op andere medicijnen. Vraag daarom advies aan uw apotheek als u ook andere medicijnen neemt.
• Overleg altijd met uw arts voordat u ijzertabletten gebruikt.
• Krijgt u veel klachten van gewone ijzertabletten? Dan is ijzerbisglycinaat van de drogist soms een goed alternatief. Bespreek met uw arts of u ijzerbisglycinaat kunt slikken in plaats van ijzertabletten.
• Eet u veganistisch? Zie dan de voedingsadviezen die hierboven staan.
• Gebruikt u ijzertabletten? Dan is het verstandig om ieder kwartaal bloed te laten prikken. We kunnen dan meten of er genoeg ijzer in uw bloed zit. Bespreek dit met uw arts.

Adviezen over voeding bij een ijzertekort

Wilt u advies over hoe u gezond kunt eten bij een ijzertekort? Of over welk eetpatroon bij u past? Dan kan een diëtist u verder helpen:

• U kunt terecht bij een diëtist buiten het ziekenhuis, behalve als uw arts u doorverwijst naar een diëtist in het ziekenhuis. U vindt een diëtist bij u in de buurt via deze webpagina.
• Wilt u graag alle afspraken in HMC hebben? Dan kunt u terecht bij Diëtist Haaglanden. Uw behandelaar in het ziekenhuis kan u ook naar deze praktijk verwijzen.