Informatie over methotrexaat voor huisartsen

17 februari 2021

Methotrexaat (MTX) wordt voorgeschreven als behandeling voor reumatoïde artritis (RA), artritis psoriatica en enkele andere auto-immuunziekten zoals SLE, sclerodermie of polymyalgia rheumatica (PMR). Het heeft immuun modulerende en antiproliferatieve eigenschappen waardoor het ziekteproces wordt beïnvloed. MTX is een antagonist van foliumzuurafhankelijke enzymen die betrokken zijn bij de DNA- en RNA-synthese. Het kan langdurig en veilig worden gegeven mits er regelmatig bloedcontroles (door de reumatoloog) plaatsvinden, de dosering steeds wordt gecontroleerd, en ook op co-medicatie wordt gelet. Hieronder volgen 10 punten ter bevordering van de veiligheid rondom MTX behandeling.

1. MTX wordt in de reumatologie 1x per week gedoseerd. De dosering varieert van 7,5 tot 30 mg 1x per week. Hierbij wordt gebruik gemaakt van tabletten van 2,5 mg of subcutane (kant-en-klare) injecties. MTX is ook verkrijgbaar in tabletten van 10 mg. Vanwege het risico op verwisseling wordt het gebruik van 10 mg tabletten ontraden.

2. Herhaalrecepten van MTX worden op last van de IGZ alleen door de reumatoloog (na controle van de bloeduitslagen) voorgeschreven, en dus niet door de huisarts.

3. Door toevoeging van een NSAID kan de MTX spiegel stijgen. Indien u beschikt over een recente en normale serum albumine en nierfunctie, en de dosering MTX is niet hoger dan 30 mg per week kan MTX wél met een NSAID gecombineerd worden. Regelmatige controle van de nierfunctie, leverfunctie en het bloedbeeld is bij de combinatie van NSAID en MTX noodzakelijk.
4. Meest voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, verhoging transaminasen en stomatitis; zeer zelden pneumonitis.

5. Foliumzuurtabletten worden gegeven om de kans op leverfunctiestoornissen en misselijkheid door MTX te verminderen. Foliumzuur dosering is meestal 5 mg 2x per week, de dag na inname MTX en halverwege de week.

6. MTX geeft zelden geïsoleerde anaemie, maar bij <5% leucopenie, thrombopenie of zelfs pancytopenie (beenmergsuppressie)! Bij geïsoleerde anaemie overweeg andere oorzaken. Denk bij pancytopenie ook aan intoxicatie door overdosering MTX = indicatie voor folinezuur rescue! Neem dan met spoed contact op met dienstdoende reumatoloog.

7. MTX tot 30 mg per week geeft nauwelijks weerstandsverlies; wel iets hogere frequentie van bovenste luchtweginfecties. Pas op bij vaccinaties met levend-verzwakte vaccins zoals oraal tyfusvaccin en gele koorts vaccin. Overleg met reumatoloog, reumaconsulent of polikliniek reizigersadvies.

8. MTX mag niet samen worden gegeven met trimethoprim/sulfamethoxazol (co-trimoxazol) of trimethoprim, vanwege het verhoogde risico op (beenmerg-) toxiciteit.

9. MTX mag niet gebruikt worden bij zwangerschap of borstvoeding. Zowel mannen als vrouwen met een kinderwens moeten tenminste 3 maanden tevoren stoppen met MTX.

10. Bij vragen kunt u contact opnemen met de polikliniek reumatologie:
C huisartsenlijn: 088-979 2031, directe lijn reumatoloog 088-979 9922

Zie ook: www.nvr.nl/richtlijnen/methotrexaat

 

Meer nieuws