Weer thuis na een beroerte of TIA

Op deze webpagina vindt u antwoorden op een aantal vragen die veel patiënten ons stellen over het dagelijks leven na een TIA of een beroerte. Een beroerte wordt ook wel CVA (cerebraal vasculair accident) genoemd. Het kan bij een beroerte gaan om een herseninfarct of om een hersenbloeding.
Vaak denken patiënten dat zij veel dingen niet meer kunnen of mogen doen, maar er zijn nog veel mogelijkheden om actief te blijven. Heeft u een vraag die niet op deze webpagina staat, dan kunt u deze met de CVA-nazorgconsulent of uw arts bespreken.

Specialismen en team

Afspraak en contact

HMC Antoniushove, HMC Bronovo en
HMC Westeinde 088 979 43 60
ma t/m vr van 08.00 - 16.30 uur

Locatie

Toon overige locaties

Cijfers

Patiënten per jaar:
2.548 hoofdpijn
3.757 beroerte (CVA/TIA)
5.154 hernia (rug en nek)
1.393 carpaal tunnel syndroom (CTS)
1.861 Parkinson
952 multiple sclerose (MS)
1.933 epilepsie

Over weer thuis na een beroerte of TIA

Op deze webpagina vindt u antwoorden op een aantal vragen die veel patiënten ons stellen over het dagelijks leven na een TIA of een beroerte. Een beroerte wordt ook wel CVA (cerebraal vasculair accident) genoemd. Het kan bij een beroerte gaan om een herseninfarct of om een hersenbloeding. Vaak denken patiënten dat zij veel dingen niet meer kunnen of mogen doen, maar er zijn nog veel mogelijkheden om actief te blijven. Heeft u een vraag die niet op deze webpagina staat, dan kunt u deze met de CVA-nazorgconsulent of uw arts bespreken.

Hoe groot is de kans op herhaling van een TIA of beroerte?

Dit is afhankelijk van de oorzaak en de risicofactoren. Risicofactoren zijn ondermeer: een verhoogde bloeddruk, verhoogd cholesterol, verhoogde bloedsuiker, overgewicht, roken, overmatig alcoholgebruik en een hogere leeftijd. Ook aandoeningen als diabetes en hart- en vaatziekten kunnen het risico verhogen. De kans op herhaling is dus voor iedereen verschillend. Een algemeen advies is dat u zich regelmatig laat controleren bij uw huisarts. Er is een richtlijn voor huisartsen (cardiovasculair risicomanagement, CVRM), waarin aangegeven wordt hoe vaak en welke controle gewenst is. Op de website www.hersenletsel-uitleg.nl vindt u meer informatie over de verschillende ziektebeelden.

Moet ik medicijnen blijven gebruiken?

De medicijnen die de neuroloog u voorschrijft, zijn bedoeld om een nieuwe beroerte/TIA te voorkomen. Dat effect verdwijnt als u stopt met deze medicatie. Over het algemeen moet u dus levenslang met deze medicijnen doorgaan. Het is mogelijk dat de medicijnen op termijn veranderen. Bijvoorbeeld als er iets in uw gezondheidstoestand verandert of als er nog betere medicijnen worden ontwikkeld.
Na een herseninfarct of TIA krijgt u bloedverdunners, bloeddrukverlagende tabletten (indien de bloeddruk verhoogd is) en cholesterolverlagende tabletten. De bloedverdunnende tabletten zorgen ervoor dat er minder snel een bloedpropje ontstaat. Bij gebruik van Ascal is een maagbeschermer gewenst. Cholesterolverlagende tabletten verlagen de cholesterolwaarde in het bloed en zorgen dat de bloedvatwand gladder blijft. Een hersenbloeding wordt overigens meestal alleen met bloeddrukverlagende tabletten behandeld.
Het is verstandig om altijd een lijstje bij u te dragen waarop uw medicatie staat vermeld. U kunt een medicijnpaspoort aanvragen bij uw apotheek. Indien u onder behandeling bent bij de trombosedienst kunt u daar een antistollingspas aanvragen. Zie voor meer informatie de brochure “Medicijnen en hart- en vaatziekten” van de Hartstichting en
www.hartstichting.nl/hart-vaten/medicijnen.

Moet ik een dieet gaan volgen?

Uit onderzoek blijkt dat er een verband is tussen voeding en hart- en vaatziekten. Een teveel aan verzadigde vetten (vetten die bij kamertemperatuur hard zijn) verhoogt het cholesterolgehalte in het bloed en daarmee de kans op hart- en vaatproblemen. Te veel zout kan de bloeddruk verhogen en een te hoge bloeddruk (boven de 130/80) vergroot de kans op een beroerte. Te veel suikers en koolhydraten kan overgewicht en suikerziekte veroorzaken. Gebruik dus weinig verzadigde vetten, zout en suikers.

Voeding kan ook een goede invloed hebben. Gezond eten verlaagt het cholesterolgehalte in het bloed en helpt daardoor de slagaders schoon te houden. Daarnaast houdt gezonde voeding het lichaamsgewicht op peil. Dat kan een hoge bloeddruk helpen voorkomen, doordat het hart niet onnodig wordt belast.

Algemene adviezen voor uw voeding zijn

  • Eet veel vezelrijk voedsel. Dus bijvoorbeeld volkorenbrood, volkoren pasta en zilvervliesrijst.
  • Eet twee ons groente en twee stuks fruit op een dag.
  • Drink minstens anderhalve liter vocht per dag, zoals water, thee, ongezoete dranken en koffie (met mate).
  • Laat vetrijke tussendoortjes staan. Neem daarvoor in de plaats een stuk fruit, een portie snack groente of een boterham.
  • Gebruik onverzadigde vetten bij het koken. Dit zijn vetten die vloeibaar zijn bij kamertemperatuur, zoals olijfolie, vloeibare bak- en braadproducten en zonnebloemolie.

Ga niet met een lege maag boodschappen doen. Hierdoor, zo blijkt uit onderzoek, laat u zich minder snel verleiden tot het kopen van extra tussendoortjes.

Meer informatie vindt u in de volgende brochures:

  • “Eet gezond! Schijf van vijf”; www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf;
  • De Hartstichting heeft diverse brochures over voeding, gewicht, en koken. Zie www.hartstichting.nl/gezond-leven/gezond-eten.

Moet ik stoppen met roken?

Ja. Roken verhoogt de kans op hart- en vaatziekten. Roken laat namelijk de bloedvaten dichtslibben. De kans op herhaling van een beroerte of TIA verkleint als u stopt met roken. Tijdens uw opname heeft u geruime tijd niet gerookt. Wij adviseren u dit vol te houden. Uw eigen motivatie om te stoppen is het belangrijkst. Lukt het niet, dan kan uw huisarts u helpen met stoppen; eventueel met behulp van nicotinekauwgom, nicotinepleisters of tabletten. Meer informatie over stoppen met roken vindt u op
www.nederlandstopt.nu. Hier vindt u een stappenplan om te stoppen.

Mag ik alcohol drinken?

Het advies is om maximaal één glas per dag te drinken. Matig alcoholgebruik is waarschijnlijk zelfs gunstig voor mensen met hart- en vaatziekten. Maar let op: drie of meer glazen is schadelijk en opsparen om in het weekend meer te drinken, is nog schadelijker.

Mag ik autorijden?

Door de beroerte of TIA loopt u een groter risico op het veroorzaken van een ongeluk. Het kan zijn dat u vertraagd reageert, het verkeer van links of rechts niet goed ziet aankomen, afstand niet goed meer kan inschatten en dat het sturen of schakelen problemen geeft. Dit kan onder andere komen door lichamelijke uitval, door gezichtsvelduitval of door concentratieproblemen. De neuroloog bespreekt met u of u weer mag autorijden.

De overheid heeft een regeling over de eisen voor deelname aan het verkeer na een beroerte. Hieronder staat de informatie uit de richtlijnen uitgelegd. Er is één richtlijn voor het rijden met een personenrijbewijs en één voor beroepschauffeurs. Deze richtlijn geldt niet voor mensen die een hersenbloeding hebben gehad als gevolg van een afwijking in een bloedvat in de hersenen. De neuroloog of neurochirurg kan u hier verder over informeren.
Het ziekenhuis meldt alleen bij uw huisarts dat u een beroerte of TIA hebt gehad. Het is uw eigen verantwoordelijkheid om te melden bij het CBR en uw verzekeraar dat er een verandering is in uw gezondheidstoestand. Informatie vindt u op de website van het CBR, www.cbr.nl, en in de “Regeling eisen geschiktheid 2000”. Hier vindt u informatie over de wet- en regelgeving van de overheid.

Rijgeschiktheid na een TIA of beroerte

Voor mensen met een personenrijbewijs geldt

Als u binnen twee weken na de beroerte of TIA geen lichamelijke of geestelijke klachten meer heeft die van invloed zijn op de rijgeschiktheid, dan mag u na twee weken weer autorijden. U heeft hiervoor goedkeuring nodig van de neuroloog. Dit moet schriftelijk zijn vastgelegd. Uw rijbewijs blijft geldig tot de volgende verlenging, mits u de ingezette behandeling volgt.

Als u na twee weken nog lichamelijke of geestelijke klachten heeft die van invloed zijn op de rijgeschiktheid, dan mag u tot drie maanden na de beroerte niet autorijden. Als u daarna geen klachten meer heeft die van invloed zijn op de rijgeschiktheid, kunt u dit u melden bij het CBR met behulp van een eigen verklaring en de beroertevragenlijst. De verklaring kunt u digitaal op de website van het CBR bestellen. Op deze verklaring kunt u uw gegevens invullen en invullen dat u een beroerte heeft gehad. De beroertevragenlijst kunt u door uw eigen (huis)arts laten invullen. Dit is geen keuringsformulier, maar een opsomming van feiten. Beide formulieren kunt u naar het CBR opsturen. Het CBR beoordeelt hoe de verdere procedure verloopt en of u rijgeschikt bent.

Het CBR kan besluiten dat u een medische keuring moet ondergaan bij een onafhankelijk neuroloog. Het CBR bepaalt of er een rijtest moet worden afgelegd. Bij een positieve rijtest is uw rijbewijs maximaal vijf jaar geldig, waarna u opnieuw gekeurd moet worden.

Voor beroepschauffeurs geldt

Als u binnen twee weken na de beroerte of TIA geen lichamelijke of geestelijke klachten meer heeft die van invloed zijn op de rijgeschiktheid, dan mag u na vier weken weer autorijden. U heeft hiervoor goedkeuring nodig van de neuroloog. Dit moet schriftelijk zijn vastgelegd. Uw rijbewijs blijft maximaal drie jaar geldig. Daarna vindt er een herkeuring plaats (meldingsprocedure via CBR).

Als u na vier weken nog lichamelijke of geestelijke klachten heeft die van invloed zijn op de rijgeschiktheid, mag u tot drie maanden na de beroerte niet autorijden.
Als u daarna geen klachten meer heeft die van invloed zijn op de rijgeschiktheid, kunt u dit u melden bij het CBR met behulp van een eigen verklaring en de beroertevragenlijst. De verklaring kunt u digitaal op de website van het CBR bestellen. Op deze verklaring kunt u uw gegevens invullen en invullen dat u een beroerte heeft gehad. De beroertevragenlijst kunt u door uw eigen (huis)arts laten invullen. Dit is geen keuringsformulier, maar een opsomming van feiten. Beide formulieren kunt u naar het CBR opsturen. Het CBR beoordeelt hoe de verdere procedure verloopt en of u rijgeschikt bent.

Het CBR kan besluiten dat u een medische keuring moet ondergaan bij een onafhankelijk neuroloog. Beroepschauffeurs moeten een rijtest doen via het CBR. Bij medische goedkeuring en een positieve rijtest is uw rijbewijs maximaal drie jaar geldig, waarna u opnieuw gekeurd moet worden.

Mag ik op vakantie?

Daar is meestal niks op tegen. Rust, een andere omgeving, lekker bewegen: het geeft nieuwe energie. Ook vliegen is na een beroerte toegestaan.
In warme landen is het verstandig voldoende te drinken (2,5 liter per dag). In de felle zon kunt u beter een hoofddeksel dragen.

Tijdens een reis waarbij u veel stil moet zitten, is het goed af en toe te bewegen. Ga even lopen in het gangpad van bus of vliegtuig. Dit is belangrijk om een trombosebeen te voorkomen.

Tips en adviezen voor op vakantie

  • Vergeet niet een medicijnpaspoort mee te nemen op vakantie. U kunt dit bij de apotheek laten maken.
  • Verdeel uw medicatie over uw handbagage en koffers voor het geval bagage kwijtraakt.
  • Als u een rolstoel gebruikt, is het verstandig om navraag te doen naar de toegankelijkheid van uw accommodatie, maar ook de toegankelijkheid in de omgeving (bijvoorbeeld musea, theater).
  • Er zijn verschillende organisaties die vakanties aanbieden voor mensen met een handicap.

Mag ik weer aan het werk?

Dat is afhankelijk van de restverschijnselen van de beroerte en van het soort werk dat u doet. Als u zich goed voelt, is er tegen werkhervatting meestal geen bezwaar. Bouw uw uren langzaam op, verdeeld over de week.
De CVA-nazorgconsulent kan u hierin adviseren. Soms merkt u op het werk pas dat bepaalde werkzaamheden niet goed lukken. Het is belangrijk dat met de huisarts, bedrijfsarts of neuroloog te bespreken. Het is mogelijk via de revalidatiearts begeleiding te krijgen bij problemen met werkhervatting.
Meer informatie vindt u op de website: www.werkenmethersenletsel.nl.

Mag ik naar de sauna?

Dat mag en hieraan zijn geen beperkingen verbonden. Wel adviseren we u tijdens een saunabezoek voldoende te drinken.

Indien u start met antistollingsbehandeling via de trombosedienst, dan raden zij de eerste twee maanden na het starten van de medicatie saunabezoek af.

Hoe belangrijk is bewegen?

Dat voldoende lichaamsbeweging gezond is, weet iedereen. Toch blijkt uit onderzoek dat één op de drie Nederlanders onvoldoende beweegt. Een wandeling maken of een stukje fietsen is voldoende. Het advies is om minimaal 30 minuten per dag matig intensief te bewegen, waarbij de hartslag iets verhoogd is. Dit liefst aaneengesloten, maar het mag ook tweemaal 15 minuten of driemaal 10 minuten zijn. Voldoende lichaamsbeweging verkleint de kans op hart- en vaatziekten, is goed voor uw spijsvertering en goed voor uw botten en spieren. Het remt overprikkeling in de hersenen af en bevordert de samenwerking tussen de rechter en de linker hersenhelft. Het helpt bovendien om depressie of geestelijke achteruitgang te voorkomen. Meer informatie vindt u in de folder “Bewegen doet wonderen” van de Hartstichting. U vindt deze folder op www.hartstichting.nl.

Mag ik aan sport doen?

Tegen sporten na een beroerte bestaat geen bezwaar. Wel is het verstandig om dit eerst met uw huisarts of neuroloog te bespreken als u eerder niet regelmatig sportte. Er zijn diverse organisaties die op verschillend niveau sporten met een handicap aanbieden.
Op de website www.meet-me-at-the-gym.nl vindt u meer informatie over sporten met hersenletsel.

Kan ik door vrijen opnieuw een beroerte krijgen?

Mensen die getroffen worden door een beroerte en hun partners maken zich soms zorgen over hun seksuele relatie. Ze zijn bijvoorbeeld bang dat seksuele opwinding een nieuwe beroerte kan veroorzaken. Voor die angst is geen reden. Wel is het goed om er rekening mee te houden dat in de eerste tijd na een beroerte de seksuele behoefte meestal minder is. Er zijn veel mensen die na een beroerte het gevoel hebben dat ze hun lichaam niet meer kennen. Ze moeten wennen aan de nieuwe manier waarop hun lichaam reageert. Ook schaamte kan een rol spelen. Gelukkig komt de behoefte aan intimiteit en seksualiteit na verloop van tijd bij de meeste mensen terug. Loop daarom in het begin niet te hard van stapel.
Ga samen op ontdekkingstocht naar wat er in de nieuwe situatie voor u beiden prettig is. Het is belangrijk dat u samen praat over uw gevoelens.

Sommige medicijnen hebben als bijwerking dat ze de zin in vrijen verminderen en bij mannen de potentie verlagen. Bespreek met uw (huis)arts of er alternatieven zijn als u hier last van heeft. Meer informatie vindt u in de brochure “Intimiteit en seksualiteit na een beroerte”.
(http://www.hartenvaatgroep.nl/uploads/media/Brochure_Seksualiteit_en_Beroerte_01.pdf)

Ik blijf zo vermoeid, is dat normaal?

Veel mensen houden last van vermoeidheid na een beroerte. Het is belangrijk dat u rustmomenten inbouwt en goed luistert naar de signalen van uw lichaam. Train uzelf, activeer uzelf, doseer activiteiten en breidt uw activiteiten rustig uit. Neem als u weet dat u een drukke dag krijgt, de dag ervoor wat meer rust. Verdeel uw bezigheden over de dag. De CVA nazorgconsulent kan u meer informatie geven.
De Hersenstichting heeft een zorgwijzer ontwikkeld over vermoeidheid. Deze is te vinden op www.hersenstichting.nl.

Wat te doen bij nieuwe klachten?

Als u nieuwe klachten krijgt die passen bij een beroerte, zoals een scheve mond, verlamde arm of onduidelijke spraak, bel dan direct 112. Noteer de tijd dat de klachten begonnen zijn en hoe lang ze duren.

Herken de signalen van een beroerte

U weet misschien wel wat de signalen van een beroerte zijn. Maar als het uzelf of uw naaste overkomt, is het toch een stuk moeilijker om ze te herkennen. Waar moet u op letten? Bij de volgende signalen belt u direct 112 (Bron: Hartstichting):

beroerte_arm.jpeg

Mond: Let op of de mond scheef staat of een mondhoek naar beneden hangt.
Hulpmiddel: vraag de persoon om zijn tanden te laten zien.

beroerte_mond.png

Arm: Let op of een arm of been verlamd is.

Hulpmiddel: Laat de persoon beide armen naar voren strekken en de binnenkant van de handen naar boven draaien. Kijk of een arm wegzakt.

beroerte_spraak.jpeg

Spraak: Let op of de persoon onduidelijk spreekt of niet meer uit zijn/haar woorden komt.

Hulpmiddel: Laat de persoon een zin uitspreken.

Bel direct 112! Tijdverlies = hersenverlies!
Maar... misschien is het een TIA. Moet ik dan niet even wachten of de verschijnselen verdwijnen? Nee. Wacht nooit af, maar bel altijd direct 112!

Steun voor familie en naasten

Er is veel veranderd voor de patiënt, maar ook voor u als naaste. U moet als het ware uw leven opnieuw vormgeven. Hulp of steun van mensen uit uw omgeving kan daarbij heel waardevol zijn. Vaak zegt een partner van een patiënt: “Het is mijn man/vrouw niet meer, maar heel iemand anders.” Wanneer mensen hulp aanbieden (huishouden, boodschappen doen, vervoer), sla die hulp dan niet direct af. Als het u te veel wordt, kan het prettig zijn uw hart te luchten bij een goede vriend of vriendin. Daarnaast zijn er de huisarts, de psycholoog, de thuiszorg of het maatschappelijke werk die u kunnen helpen. Het praten met lotgenoten kan heel verhelderend zijn. U vindt er herkenning en erkenning van uw situatie.
Contact met lotgenoten vindt u via de vereniging hersenletsel.nl. Zij bieden u ondersteuning en geven informatie. Zie ook www.hersenletsel.nl.

CVA-nazorg spreekuur

Bij HMC (Haaglanden Medisch Centrum) zijn CVA-nazorg- en preventieverpleegkundigen werkzaam. Als u een beroerte heeft gehad, heeft u na uw opname een afspraak bij de CVA-nazorgpoli. Als u een TIA heeft gehad, heeft u een telefonische afspraak met de CVA-nazorgverpleegkundige.
U kunt voor al uw vragen over de nazorg contact opnemen met de CVA- nazorgverpleegkundige. Zij zal waar mogelijk uw vragen beantwoorden en u zo nodig doorverwijzen naar de juiste hulpverlenende instantie.
HMC doet mee aan een landelijke CVA-registratie. Daarom zullen de CVA-nazorgverpleegkundigen gegevens over uw herstel verzamelen en doorgeven aan deze landelijke registratie. Als u hier bezwaar tegen heeft, kunt u dit aangeven bij de CVA-nazorgverpleegkundigen. Zo nodig nemen de CVA-nazorgverpleegkundigen drie maanden na de beroerte contact met u op voor aanvullende informatie.

CVA-nazorgverpleegkundigen

Joke de Meris
Tel. 088 979 21 76
E-mail: j.de.meris@haaglandenmc.nl

Tamara Dofferhoff-Vermeulen
Tel. 088 979 45 33
E-mail: t.dofferhoffvermeulen@haaglandenmc.nl

Karin Boutrus
Tel. 088 979 21 76
Email: k.boutrus@haaglandenmc.nl

Op de website www.haaglandenmc.nl kunt u nadere informatie vinden en treft u links aan naar diverse ondersteunende organisaties.

Weer thuis na een beroerte of TIA

Waarom HMC?

  • Breed en gespecialiseerd zorgaanbod
  • We vernieuwen en verbeteren de zorg continu
  • Samenwerken vinden we vanzelfsprekend
  • Gastvrij ziekenhuis