Vaattoegang voor hemodialyse

Patiënten met chronische nierinsufficiëntie (chronisch onvoldoende functioneren van de nieren) zijn afhankelijk van niervervangende therapie zoals dialyse. Bij hemodialyse wordt het bloed gezuiverd door een kunstnier buiten het lichaam. De kunstnier heeft toegang tot de bloedbaan nodig. Deze vaattoegang (toegang tot de bloedvaten) kan op verschillende manier worden gemaakt: bij voorkeur door een verbinding (shunt) tussen twee bloedvaten in de arm te maken.

Afspraak en contact

HMC Antoniushove 088 979 42 86
ma t/m vr van 08.00 - 17.00 uur

HMC Bronovo en
HMC Westeinde 088 979 43 59
ma t/m vr van 08.00 - 17.00 uur

HMC Gezondheidscentrum Wassenaar 088 979 43 59
ma t/m vr van 08.00 - 16.00 uur

Locatie

Toon overige locaties

Cijfers

Per jaar:

600 liesbreukoperaties
600 galblaasoperaties
1.450 botbreuken
520 borstoperaties
373 darmoperaties
120 long- en luchtwegoperaties

Over vaattoegang voor hemodialyse

Patiënten met chronische nierinsufficiëntie (chronisch onvoldoende functioneren van de nieren) zijn afhankelijk van niervervangende therapie zoals dialyse. Bij hemodialyse wordt het bloed gezuiverd door een kunstnier buiten het lichaam. De kunstnier heeft toegang tot de bloedbaan nodig. Deze vaattoegang (toegang tot de bloedvaten) kan op verschillende manier worden gemaakt: bij voorkeur door een verbinding (shunt) tussen twee bloedvaten in de arm te maken.

Onze vaatchirurgen werken zowel in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) als in HMC (Haaglanden Medisch Centrum). Zij zijn gespecialiseerd in het zoeken naar de beste oplossing voor iedere individuele patiënt. De teams werken volgens de laatste wetenschappelijke inzichten en zetten de modernste technieken in.

Over dialyse

Dialyse is het kunstmatige proces dat afvalstoffen en het teveel aan zouten en vocht uit het lichaam verwijdert. Normaal gesproken doen de nieren dit. Het is meestal pas nodig om te dialyseren wanneer de nieren op minder dan 10% van hun normale vermogen functioneren.

Om goed te kunnen dialyseren, is het belangrijk dat de vaattoegang:

  1. veilig, duurzaam en gebruikersvriendelijk is;
  2. voldoende bloed kan aanvoeren naar de kunstnier;
  3. een laag risico op infecties heeft.

Vaattoegang

De chirurg maakt voor de vaattoegang voor hemodialyse meestal een verbinding tussen twee bloedvaten in de arm. Een vaattoegang die gemaakt is met uw eigen bloedvaten (AV-shunt), is duurzaam en niet erg gevoelig voor infecties. Een AV-shunt moet wel enkele weken “rijpen” voordat deze voor dialyse gebruikt kan worden. In 20% van de gevallen gebeurt dit helaas niet voldoende. Het is dan nodig om een nieuwe AV-shunt aan te leggen of om een vaattoegang met kunststof materiaal (ePTFE) te maken om de twee bloedvaten aan elkaar te hechten. Een vaattoegang van kunststof materiaal heet ook wel een AV-graft.

Een AV-graft heeft het voordeel dat deze vrijwel direct gebruikt kan worden. Nadeel van een kunststof vaattoegang is dat deze gevoeliger is voor infectie. Symptomen die dan optreden, zijn koorts, een rode huid en pijn. Ook gaat een AV-graft minder lang mee door vernauwingen (stenose). Moeten patiënten meteen starten met hemodialyse? Dan maken we soms gebruik van een infuus (centraal veneuze katheter) in de halsader.

Per type vaattoegang verschillen de problemen die kunnen optreden. In AV-shunts ontstaan soms vernauwingen, ook wel stenoses genoemd. Ook bij het gebruik van AV-grafts en katheters kunnen vernauwingen ontstaan. Als er een vernauwing optreedt, kan het bloed minder goed stromen. Daardoor verloopt de dialyse soms moeilijker. De kans op trombose van de vaattoegang neemt bovendien toe. Bij de helft van AV-grafts treedt er binnen een jaar trombose op, bij AV-shunts is dit risico lager. Om de vaattoegang bruikbaar te houden, is het daarom soms nodig om aanvullende behandelingen zoals dotters te ondergaan. Die worden dan uitgevoerd door de vaatchirurg of interventieradioloog. Deze zogenaamde onderhouds- of reddingsprocedures zijn echter bij iedere herhaling minder effectief. Op den duur is het vaak nodig een nieuwe vaattoegang aan te leggen. De keuze van de behandeling hangt af van uw persoonlijke situatie. Verschillende factoren, zoals de conditie van uw hart en bloedvaten, worden hierbij meegewogen.

De precieze oorzaken van vernauwingen in shunts zijn niet goed bekend. Waarschijnlijk spelen verschillende factoren een rol, zoals:

  1. het aanprikken van de shunt;
  2. de hoge bloedstroomsnelheid;
  3. aderverkalking;
  4. ontsteking van de bloedvatwand.

Wat staat u te wachten?

Uw behandelend arts (de nefroloog ofwel nierspecialist) heeft u verteld dat u een toegang tot de bloedbaan nodig heeft voor uw hemodialyse behandeling. Hiervoor wordt in de meeste gevallen een AV-shunt gebruikt. Een shunt wordt door middel van een operatie aangelegd in de arm. Daarvoor wordt u verwezen naar de vaatchirurg. Daar krijgt u specifieke voorlichting over de verschillende opties voor een vaattoegang. Vervolgens wordt lichamelijk onderzoek verricht en een echo (duplex)onderzoek gedaan. Met de echo stellen we vast welke bloedvaten er gebruikt kunnen worden voor de shunt. Dit gebeurt door een ervaren vaatlaborant op het vaatlaboratorium. Het onderzoek is pijnloos en duurt ongeveer 45 minuten. Terwijl u op een bed ligt, worden met een soort microfoontje (transducer) tegen de huid via geluidsgolven uw slagader en ader zichtbaar gemaakt op een beeldscherm. Daarnaast beoordelen we of uw hart en bloedvaten het aanleggen van een shunt kunnen verdragen.

U wordt besproken in ons multidisciplinair overleg, waarbij de nefroloog, de chirurg en de radioloog betrokken zijn. Als er geen verder onderzoek noodzakelijk is, dan krijgt u een afspraak bij de chirurg. Hij of zij bespreekt de uitslagen van de onderzoeken en het behandelplan met u op de polikliniek. De chirurg geeft u aanvullende informatie over de shuntoperatie. U bezoekt verder het preoperatief spreekuur van de anesthesie. Via de opnameplanning krijgt u later bericht over de datum van de operatie.

Hoe kunt u zich voorbereiden?

Neem een recente medicatielijst mee bij uw bezoek aan het ziekenhuis, zodat de arts precies weet welke medicijnen u gebruikt.

Het is goed mogelijk dat u vragen hebt. Schrijft u deze van tevoren op. Zo voorkomt u dat u belangrijke vragen vergeet te stellen.

Om de kwaliteit van uw bloedvaten zo optimaal mogelijk te houden, is het van belang dat u de bloedvaten in de toekomstige shuntarm spaart. Hier kunt u voor zorgen door in de toekomstige shuntarm geen infusen te laten aanbrengen, geen bloedafnames te laten doen en geen bloeddruk te laten meten.

Voorbereiding op de behandeling

Met de gegevens van het duplexonderzoek kan de chirurg bepalen of de bloedvaten geschikt zijn voor een shunt. De chirurg bepaalt in overleg met u in welke arm de shunt wordt geplaatst. We plaatsen de AV-shunt bij voorkeur in uw “mindere” arm: dus niet in de arm waarmee u schrijft. Het kan echter zo zijn dat dit toch moet omdat er geen andere optie is.

Met de vaatchirurg en met de anesthesist spreekt u ook af of de operatie gebeurt onder plaatselijke verdoving of onder algehele narcose. Bij plaatselijke (regionale) verdoving zijn er twee mogelijkheden:

  • Uw hele arm wordt verdoofd door een prik in de oksel.
  • Alleen de plek rondom de plaats waar de snee komt wordt verdoofd.

Verder is van belang:

  • Voor een shuntoperatie verblijft u meestal één dag in het ziekenhuis.
  • Op de opnamedag brengt u uw medicijnen en/of uw medicijnkaart mee. Met de verpleegkundige overlegt u welke medicijnen u op de dag van de operatie kunt innemen.
  • Gebruikt u bloedverdunnende medicijnen? Dan heeft de vaatchirurg u uitgelegd of u hiermee wel of niet tijdelijk moet stoppen. Het kan zijn dat u tijdelijk injecties krijgt in plaats van uw gebruikelijke medicatie.
  • Voor de operatie moet u altijd nuchter zijn. U mag dan vanaf de nacht voor de operatie niet meer eten of drinken.
  • We vragen u om alle allergieën en overgevoeligheden steeds te melden aan de verpleegkundige en zaalarts.

Door wie wordt u behandeld?

U wordt behandeld door de chirurg die u heeft gezien op de polikliniek, een collega-chirurg of een arts-assistent. Een arts-assistent is een afgestudeerde arts, die we in het HMC opleiden tot specialist of die in ons ziekenhuis ervaring opdoet. Arts-assistenten voeren ook zelfstandig (delen van) behandelingen uit. De medisch specialist is altijd eindverantwoordelijk voor de behandelingen. Door verschillende artsen in te zetten, kunnen we de behandelingen beter plannen. Zo houden we de wachttijden zo kort mogelijk. Wilt u liever dat de arts die u op de polikliniek heeft gezien, de behandeling uitvoert? Laat dit dan weten aan de arts of het Opnamebureau.

De behandeling

1. AV-shunt

Door middel van een operatie maakt de chirurg onder plaatselijke verdoving een verbinding tussen een slagader en een ader ter hoogte van de pols of in de bovenarm. Meestal kan vervolgens na enkele weken de shunt worden aangeprikt. Het bloed kan dan via slangen en de dialysemachine naar en door de kunstnier worden geleid. Soms is een aanvullende behandeling nodig om de shunt goed te laten functioneren.

2. AV-graft

Als uw eigen bloedvaten niet geschikt zijn om een AV-shunt aan te leggen, kan gekozen worden voor een kunststof verbinding tussen de slagader en de ader in de onderarm. De chirurg zal dan via een operatie dit kunststof bloedvat plaatsen. Dit gebeurt al dan niet onder narcose en meestal in de vorm van een lus.

De eerste dagen na de operatie is de arm vaak gezwollen en wat gevoelig. Na één tot twee dagen kan de AV-graft worden aangeprikt.

3. Centraal veneuze katheter

Wanneer acuut moet worden gestart met hemodialyse is er geen tijd om te wachten tot u een rijpe AV-shunt heeft. De behandelend arts plaatst dan een groot infuus, ook wel katheter genoemd, in de halsader. Deze ingreep wordt gedaan door de nefroloog of radioloog en duurt ongeveer 30 minuten. De ingreep vindt plaats onder lokale verdoving.

Het verloop

Een graft kan meestal na twee dagen al gebruikt worden. Na ongeveer zes tot acht weken is een shunt meestal voldoende ontwikkeld (gerijpt) en kan deze gebruikt worden voor hemodialyse.

Voor dialyse wordt de shunt of graft aangeprikt met twee naalden. Via de eerste naald wordt het bloed naar de dialysemachine en vervolgens door de kunstnier geleid. Via de tweede naald wordt het ”schone” bloed weer terug uw lichaam in geleid.

Na de dialyse worden de naalden verwijderd. De prikgaatjes worden met behulp van pleisters of gaasjes dichtgedrukt, totdat ze niet meer bloeden. De dialyseverpleegkundige zal u instrueren hoe u zelf de prikgaatjes kunt afdrukken. Ook op het dialysecentrum zal uw shunt worden gecontroleerd. Daarvoor wordt regelmatig tijdens de dialysebehandeling een bloedstroommeting uitgevoerd.

Nazorg

Zolang de verdoving van de arm nog niet is uitgewerkt, is het goed om de geopereerde arm in een mitella te leggen. Hierna vragen wij u om geen mitella meer te dragen. Het afknellen van de bloedvaten in de elleboog kan namelijk een nadelig effect hebben op de ontwikkeling van de shunt.

U krijgt na de operatie een knijpballetje mee dat u thuis kunt gebruiken om de rijping van een shunt te bevorderen. Wij adviseren u om dit balletje gedurende drie maal tien minuten per dag te gebruiken. U krijgt hierover instructie van de dialyseverpleegkundige.

Dialyseert u nog niet? Dan komt u twee weken na de operatie voor wondcontrole en eventueel het verwijderen van de hechtingen bij de verpleegkundig specialist op de polikliniek. U krijgt een afspraak mee van de verpleegkundige op de afdeling waar u rondom de operatie bent opgenomen. Als u al dialyseert, wordt de shunt of graft gecontroleerd op de Dialyse afdeling.

Ongeveer zes weken na de aanleg van de shunt of graft wordt een echo (duplex)onderzoek verricht en komt u terug bij de vaatchirurg. Op de echo kunnen we zien hoe de ontwikkeling van de shunt verloopt. Alle eigenschappen (zoals o.a. de diepte, doorsnede en hoeveelheid bloedstroom) van uw shunt worden vervolgens in uw dossier gedocumenteerd.

Waar moet u op letten na de behandeling?

Voor een optimale ontwikkeling en voor bescherming van de shunt of graft vragen we u de volgende leefregels in acht te nemen:

  • Controleer dagelijks de trilling en het geruis. Neemt u geen trilling en/of geruis meer waar? Neemt u dan direct contact op met de Dialyse afdeling.
  • Probeer wondjes aan de arm te voorkomen vanwege infectiegevaar. Krab niet aan korstjes op de shuntarm.
  • Bij een pijnlijke, rode of gezwollen shuntarm vragen we u de temperatuur op te nemen. Bij een temperatuur boven de 38 graden en/of koude rillingen moet u altijd contact opnemen met de Dialyse afdeling.
  • Vermijd afknelling van de arm. Draag geen strak zittende kleding, sieraden of horloges. Ga zo mogelijk niet op de arm liggen en draag geen (zware) tassen om de arm.
  • Om de geopereerde arm zoveel mogelijk te ontzien, mag aan deze arm GEEN bloeddruk gemeten worden.
  • Infusen en bloedafnames vinden bij voorkeur plaats op de handrug van beide handen.
  • Bij een nabloeding van een prikgaatje moet u de shunt of graft gedurende twintig minuten licht afdrukken. Herhaal deze handeling als de bloeding blijft bestaan. Stopt het bloeden niet? Neem dan contact op met de Dialyse afdeling.
  • Door een verminderde doorstroming van het bloed naar de hand kunt u last krijgen van een bleke en/of koude hand met prikkelingen, een doof gevoel en pijn. U kunt de doorstroming verbeteren door uw hand lager te leggen of te verwarmen. Ook knijpen in een zachte bal of spons kan helpen. Meld deze klachten tijdens de dialyse aan uw arts of verpleegkundige. U kunt laagdrempelig contact opnemen met het Dialysecentrum.
  • Een bloeduitstorting onder de huid kan direct na de operatie ontstaan, maar ook tijdens of na het gebruik van de shunt voor dialyse. Het gebruik van bloedverdunnende middelen kan een versterkend effect hebben. Meestal verdwijnt de bloeduitstorting binnen enkele weken. Neem contact op met de Dialyse afdeling als de plek groter wordt of wanneer de pijn toeneemt.

Behandeling van complicaties van de vaattoegang

1. Dotter

Is er tijdens een echo-onderzoek een vernauwing zichtbaar? Dan kan er besloten worden om deze vernauwing op te heffen door te dotteren. Dit gebeurt op het interventiecentrum door de interventieradioloog en/of vaatchirurg. Dotteren is het oprekken van de vernauwing door een ballonnetje in de shunt op te blazen. Hierdoor verdwijnt de vernauwing. De katheter met het ballonnetje wordt na plaatselijke verdoving via een naald in de arm ingebracht. Het opblazen van de ballon kan pijnlijk zijn, maar duurt niet lang.

2. Operatief herstel van de shunt

Functioneert uw shunt niet meer? Dan kan er operatief ingegrepen worden. Hiervoor wordt u opgenomen in het ziekenhuis. Als het niet mogelijk is om met een operatie de shunt te herstellen, dan wordt er een nieuwe shunt aangelegd. Ter overbrugging van de periode dat de nieuwe shunt zich moet ontwikkelen, kunt u tijdelijk een dialysekatheter in de hals krijgen.

3. Vervangen van de dialysekatheter

Is de dialysekatheter verstopt of geïnfecteerd geraakt? Dan is het vaak nodig om de katheter te vervangen. Wanneer een katheter geïnfecteerd is geraakt, is soms opname in het ziekenhuis nodig. We behandelen u dan met antibiotica in het infuus.

Contact bij problemen na uw behandeling

Bij vragen of problemen na uw behandeling kunt u tussen 9 en 17 uur contact opnemen met de polikliniek Heelkunde of afdeling Dialyse via telefoonnummer 088 979 43 59.

Buiten deze tijden kunt u contact opnemen met de afdeling Spoedeisende Hulp van HMC Westeinde via telefoonnummer 088 979 23 80.

Handige links

Onderzoek

In HMC en het LUMC vindt veel onderzoek plaats naar de werking van de vaattoegang en de gevolgen voor u als patiënt. Daarnaast onderzoeken we meerdere behandelingen die het succespercentage en de levensduur van de vaattoegang kunnen verbeteren. We doen bovendien baanbrekend onderzoek naar alternatieven voor AV-grafts. Het doel van al deze onderzoeken: de bruikbaarheid van de vaattoegang voor dialyse verder te verbeteren. We zullen u uitleggen wat het onderzoek inhoudt en vragen of u wilt meedoen. Hierdoor helpt u toekomstige dialysepatiënten mogelijk aan een betere behandeling.

Deze informatie is tot stand gekomen in samenwerking met de afdeling Nefrologie en Chirurgie van het LUMC.

Vaattoegang voor hemodialyse

Waarom HMC?

Gespecialiseerd in:

  • borstkankeroperaties
  • (endel)darmkankeroperaties
  • operaties bij verwondingen (trauma’s)
  • longoperaties
  • operaties van de bloedvaten (vaatchirurgie)
  • snelle behandeling: liesbreuk, galblaas en aambeien