POI (vroege overgang)

Was uw menstruatie altijd normaal, maar stopt die voor u 40 bent? Dan heet dit Prematuur ovariële insufficiëntie (POI) of (te) vroege overgang. Hieronder leest u meer over oorzaken, klachten en behandeling.

Specialismen en team

Afspraak en contact

HMC Antoniushove
HMC Bronovo en
HMC Westeinde 088 979 24 22
ma t/m vr van 08.00 – 167.00 uur

HMC Gezondheidscentrum Wassenaar, 088 979 72 45
ma t/m vr van 08.30 – 17.00 uur

Locatie

Toon overige locaties

Cijfers

205.000 eerste polikliniek consulten
32.000 klinische opnames per jaar
155.000 verpleegdagen
60.000+ patiënten per jaar op de SEH
350 medisch specialisten

Over POI (vroege overgang)

Was uw menstruatie altijd normaal, maar stopt die voor u 40 bent? Dan heet dit Prematuur ovariële insufficiëntie (POI) of (te) vroege overgang. Hieronder leest u meer over oorzaken, klachten en behandeling.

Wat is POI?

Ongeveer 1 op de 100 vrouwen komt in de overgang voordat ze 40 zijn. Ongeveer 1 op de 1000 vrouwen komt in de overgang voordat ze 30 zijn.

U komt te vroeg in de overgang doordat uw eierstokken niet meer werken. Het kan ook zijn dat uw eierstokken zijn weggehaald. Of dat uw eicellen zijn beschadigd. Bijvoorbeeld door chemotherapie of bestraling.
Er groeien door deze of andere oorzaken geen eicellen meer. U heeft daardoor ook geen eisprong meer. De menstruatie blijft weg. Daarmee bent u in de overgang gekomen.

U kunt overgangsklachten krijgen door de vroege overgang. Dit komt omdat uw lichaam de belangrijke hormonen oestrogeen en progesteron bijna niet meer aanmaakt. Uw lichaam maakt het follikelstimulerend hormoon (FSH) en het luteïniserend hormoon (LH) juist veel meer aan. U kunt daardoor na een tijd bijvoorbeeld last krijgen van botontkalking. Ook de kans op hart- en vaatziekten wordt iets groter. U heeft wel meestal minder risico op borstkanker.

Gezond leven zorgt ervoor dat u minder overgangsklachten krijgt. Soms helpt ook het nemen van hormonen. Bij botontkalking kunnen medicijnen helpen.

Oorzaken van POI

Een te vroege overgang kan verschillende redenen hebben:

  • uw eierstokken zijn beschadigd of weggehaald
  • u heeft te weinig of helemaal geen enzymen in uw lichaam
  • u heeft door erfelijke redenen een grotere kans op een te vroege overgang
  • u heeft een auto-immuunziekte
  • uw eicellen zijn beschadigd

Hieronder leggen we deze oorzaken uit. Bij 70% van de vrouwen is trouwens niet duidelijk waardoor ze vroeg in de overgang komen.

Uw eierstokken zijn beschadigd of weggehaald

Het kan gebeuren dat de eierstokken beschadigd zijn door een operatie. Of dat het nodig was om uw eierstokken weg te halen. Bijvoorbeeld omdat u een grotere kans heeft op eierstokkanker.

U heeft te weinig of helemaal geen enzymen in uw lichaam

Enzymen zijn een soort eiwitten. Ze zijn bouwstoffen voor het lichaam. Het kan zijn dat u door een ziekte te weinig of helemaal geen enzymen in uw lichaam heeft. In sommige gevallen komt u dan te vroeg in de overgang.

U weet al vanaf uw jeugd of u een ziekte heeft die leidt tot te weinig of geen enzymen. Bent u tot nu toe altijd gezond geweest? Dan ligt de vroege overgang niet aan zo’n ziekte.

U heeft door erfelijke redenen een grotere kans op een te vroege overgang

Afwijkingen in de chromosomen
De erfelijke informatie van mensen zit in de chromosomen. Chromosomen zitten in alle cellen van uw lichaam. Er zijn meerdere soorten chromosomen. Eén zo’n soort zijn geslachtschromosomen. Daarvan zitten er 2 in iedere cel. Bij vrouwen zijn dat 2 X-chromosomen. Mannen hebben een X- en een Y-chromosoom in iedere cel.

Bij vrouwen die te vroeg in de overgang komen, ontbreekt soms een deel van 1 X-chromosoom in elke cel. Het kan ook zijn dat een deel van 1 X-chromosoom op een ander chromosoom zit.

Het kan verder gebeuren dat een heel X-chromosoom afwezig is in iedere cel. U heeft dan het syndroom van Turner. Dit is een zeldzame erfelijke ziekte. Vrouwen met het syndroom van Turner hebben niet alleen vaak te maken met een vroege overgang. Deze vrouwen zijn bijvoorbeeld ook vaak klein.

De kans dat u door een afwijking in de chromosomen te vroeg in de overgang komt, is verschillend. Bij vrouwen met familieleden die ook te vroeg in de overgang zijn gekomen, is deze kans 13%. Bij andere vrouwen is de kans 2,5%.

Afwijkingen in het DNA
DNA is de belangrijkste drager van ons erfelijke materiaal. Soms ontbreekt er een stukje DNA. Het kan ook zijn dat een stukje DNA is veranderd, zodat het niet meer normaal werkt. Een stukje DNA noemen we ook wel een gen. Er zijn verschillende soorten genen. 1 van die soorten is het FMR-gen.

Vrouwen waarbij het FMR-gen veranderd is, hebben meer kans om te vroeg in de overgang te komen. Verder hebben zij geen klachten door het veranderde FMR-gen.

De kans dat u door een veranderd FMR-gen te vroeg in de overgang komt, is verschillend. Bij vrouwen met familieleden die ook te vroeg in de overgang zijn gekomen, is deze kans 8 tot 12%. Bij andere vrouwen is de kans 2 tot 4%.

Familiaire POI
Komen meer vrouwelijke familieleden te vroeg in de overgang? Dan noemen we dat familiaire POI. Het is dan waarschijnlijk dat er ergens een verandering in het erfelijk materiaal is ontstaan. Ook als er niets is gekomen uit een erfelijkheidsonderzoek. Zo kan de POI doorgegeven worden van moeder op dochter, en waarschijnlijk ook van vader op dochter.

U heeft een auto-immuunziekte

Het lichaam moet indringers als bacteriën en virussen opruimen. Het heeft daarvoor een ingewikkeld systeem van afweerstoffen en cellen. Soms slaat deze afweer op hol. Ze valt dan uw eigen organen aan. Dit noemen we een auto-immuunziekte.

Auto-immuunziekten zijn bijvoorbeeld diabetes type I, sommige schildklierziekten, sommige bijnierziekten en reuma. Heeft een vrouw die te vroeg in de overgang komt ook 1 van deze ziekten? Of maakt haar lichaam afweerstoffen aan tegen de schildklier en/of bijnier? Dan kan dit een teken zijn dat ze te vroeg in de overgang komt door een auto-immuunziekte.

Uw eicellen zijn beschadigd

Bestraling en chemotherapie kunnen (een deel van) de voorraad eicellen stuk maken. Daardoor kunt u meteen of een paar jaar later in de overgang komen. Misschien kunnen ernstige infecties rond de eierstokken en de eileiders ook de eicellen beschadigen. Dat weten we niet zeker.

Onderzoek bij POI

Menstrueert u al langere tijd niet meer? Dan onderzoeken we meestal 1 keer uw bloed. We kijken dan hoeveel van de hormonen FSH, LH, oestrogeen en progesteron in uw bloed zitten.

Menstrueert u nog een paar keer per jaar? Dan zullen de waarden van de hormonen rondom de menstruatie normaal zijn. We moeten dan vaker dan 1 keer uw bloed onderzoeken. Dit doen we omdat de uitslag anders door de menstruatie vertekend kan zijn.

Ook kan de arts testen aanvragen om te onderzoeken hoe goed uw schildklier werkt. De arts wil mogelijk ook onderzoeken of er afweerstoffen tegen de schildklier en/of bijnier aanwezig zijn in uw lichaam. Dit gebeurt om te onderzoeken of een auto-immuunziekte de POI veroorzaakt.

Omdat bij een vroege overgang het risico op botontkalking groter is, vraagt de gynaecoloog soms een botdichtheidsmeting aan. Dit heet ook wel een DEXA-meting. U krijgt dan via een ader een radioactieve vloeistof ingespoten. Daarna onderzoeken we u met röntgenstraling. Op basis van dit onderzoek kunnen we zien of uw botten nog stevig genoeg zijn.

Gevolgen van POI op korte termijn

Klachten

De klachten bij een te vroege overgang zijn ongeveer hetzelfde als bij een ‘normale’ overgang. Denk aan opvliegers, veel zweten ‘s nachts, pijn bij de seks en klachten bij het plassen. Maar ook aan stemmingswisselingen, sneller geïrriteerd zijn, een droge huid en droge slijmvliezen, geen zin in seks, vermoeidheid, pijn in de armen en benen. Meer over deze klachten leest u op de webpagina over de overgang.

Vruchtbaarheid

Veel vrouwen met POI kunnen geen kinderen (meer) krijgen. Toch kan het gebeuren dat na enkele maanden of zelfs na jaren de eierstokken weer normaal werken. Soms duurt dit kort: 1 eisprong. Maar het kan ook langer duren, zodat u enkele maanden een regelmatige menstruatie heeft.

We kunnen niet voorspellen of dit zal gebeuren en wanneer. Het betekent wel dat 5 tot 10% van de vrouwen met POI toch nog zwanger wordt. Wilt u dat niet? Dan moet u anticonceptie gebruiken, ook al hebt u POI. Eventuele hormonen die u neemt tegen overgangsklachten beschermen u niet tegen zwangerschap.

IVF

Er is geen behandeling die de kans groter maakt dat u zwanger wordt met eigen eicellen. De enige medische behandeling die een echte kans op zwangerschap geeft, is IVF (reageerbuisbevruchting) met eiceldonatie. Bij deze behandeling worden de eicellen van een andere vrouw (de donor) bevrucht met het zaad van uw partner. U krijgt zelf hormonen om de baarmoeder voor te bereiden op een zwangerschap. De bevruchte eicellen worden hierna in uw baarmoeder geplaatst.

Wilt u IVF met eiceldonatie? Dan moet u zelf een donor zoeken. De kans op zwangerschap bij IVF met eiceldonatie is ongeveer even groot als bij een ‘gewone’ IVF-behandeling: ongeveer 20 tot 25%.

Gevolgen van POI op lange termijn

Botontkalking (osteoporose)

Bij ongeveer de helft van de vrouwen die vroeg in de overgang komen, worden de botten de eerste jaren na het stoppen van de menstruatie al snel minder stevig. Dit komt door botontkalking. Botontkalking heet ook wel osteoporose. Door de botontkalking breekt u sneller iets. Oorzaak van de osteoporose is dat u bijna geen oestrogeen meer aanmaakt.

We kunnen uw botdichtheid meten. Zo krijgen we een indruk hoe uw botten zijn opgebouwd. Blijken de botten stevig genoeg en gaat u hormonen gebruiken? Dan hoeven we uw botten niet verder te controleren. Besluit u geen hormonen te gebruiken? Dan kunnen we na 1 of 2 jaar nog een keer uw botdichtheid meten. We kunnen u behandelen wanneer de botten niet stevig genoeg zijn.

Hart- en vaatziekten

Vrouwen die te vroeg in de overgang komen, hebben iets meer kans op hart- en vaatziekten. Het gebruik van hormonen maakt deze kans niet kleiner, zo lijkt wetenschappelijk onderzoek te laten zien.

Borstkanker

Het risico op borstkanker hangt onder andere af van hoelang uw borsten zijn blootgesteld aan hormonen. Het maakt daarbij niet uit of uw lichaam deze hormonen zelf aanmaakt of dat u de hormonen neemt in de vorm van medicijnen.

Vrouwen met POI maken van nature minder lang hormonen aan. Ze hebben daardoor misschien een kleinere kans op borstkanker. Bent u te vroeg in de overgang gekomen en gaat u tot u 51 bent hormonen gebruiken? Dan heeft u weer een grotere kans op borstkanker. Waarschijnlijk is deze kans dan weer gelijk aan die van vrouwen die blijven menstrueren tot ze 51 zijn.

Behandeling van POI

Gezond leven

De belangrijkste manier om iets te doen aan klachten van de overgang is gezond leven. Dit betekent onder andere niet roken, gezond eten en genoeg bewegen. Zo kunt u ook de kans op botontkalking en hart- en vaatziekten zo klein mogelijk maken.

Het is verder belangrijk dat u voldoende calcium binnen krijgt. Neem daarom 4 of 5 zuivelproducten (bijvoorbeeld yoghurt, melk of kaas) per dag. Ook heeft u dagelijks 10umg vitamine D nodig. Samen met het calcium zorgt dit voor stevige botten.

Lichaamsbeweging waarbij u uw botten belast, stimuleert het aanmaken van bot. Lopen (ook wandelen) helpt daarom tegen botontkalking, zwemmen niet.

Hormonen

Door hormonen te nemen, kunnen uw overgangsklachten minder worden of helemaal weggaan. Hetzelfde geldt voor het risico op botontkalking en hart- en vaatziekten. U kunt hormonen nemen via speciale medicijnen, maar ook door het slikken van de anticonceptiepil. Slikt u de anticonceptiepil? Dan bent u ook beschermd tegen de kleine kans om nog zwanger te raken.

Vrouwen met POI zullen de hormonen vaak lang moeten nemen: meestal tot ze 51 jaar oud worden. 51 is namelijk de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in de overgang komen. Stopt u eerder met de hormonen? Dan komen de klachten meestal weer terug. Soms heeft u dan wel minder (erge) klachten.

Middelen tegen botontkalking

Hormonen kunnen helpen tegen bontontkalking. Ook medicijnen die de botten sterker maken, kunnen helpen. Deze medicijnen heten bisfosfonaten of SERMs. U kunt de mogelijkheden bespreken met de gynaecoloog.

Omgaan met een te vroege overgang

Het is meestal moeilijk voor vrouwen als ze vroeg in de overgang komen. Veel vrouwen voelen zich vroeg oud. Ze vinden dat hun lichaam hen in de steek heeft gelaten. Vrouwen zijn vaak ook bang dat ze lichamelijk en geestelijk snel zullen aftakelen. Deze negatieve gevoelens kunnen weer invloed hebben op relaties en op de mensen in hun omgeving. De situatie is vaak extra moeilijk voor vrouwen die nog zwanger hadden willen worden.

Praat erover met uw partner, familie en/of vrienden als u dit soort gevoelens heeft. Bespreek het ook met uw huisarts of gynaecoloog. U kunt eventueel naar een psycholoog of therapeut gaan voor begeleiding in deze lastige situatie. Contact met vrouwen in een vergelijkbare situatie kan helpen. Hieronder leest u meer over dit lotgenotencontact.

Lotgenotencontact

Veel jonge vrouwen die al in de overgang zijn, voelen zich eenzaam. Hun vriendinnen krijgen kinderen. Zij kennen zelf in hun omgeving alleen vrouwen rond de 50 jaar met overgangsproblemen. Lotgenotencontact met jonge vrouwen die in dezelfde situatie zitten, kan dan erg fijn zijn. Lotgenotencontact is mogelijk via Freya, de vereniging voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen. Nuttige informatie en verhalen van vrouwen in een vergelijkbare situatie vindt u op de website van Patiëntenvereniging Poi-Pof.

Meer weten?

  • Heeft u nog vragen? Dan kunt u contact opnemen met de polikliniek Gynaecologie van HMC. Wij zijn bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.30 tot 17.00 uur via telefoonnummer 088 979 24 22.
  • Wilt u een afspraak maken voor het menopauzespreekuur van HMC? Vraag dan om een verwijzing van uw huisarts. Kunt u niet komen op uw afspraak? Laat het ons snel weten, dan maken wij een nieuwe afspraak met u.

POI (vroege overgang)

Waarom HMC?

  • Bekkenbodemcentrum
  • Snel uitslag bij afwijkend uitstrijkje
  • Endometriosecentrum
  • Gespecialiseerd in kijkoperaties
  • Vruchtbaarheidszorg
  • Bij spoed dezelfde dag een afspraak