Operatie aan de dikke darm

HMC (Haaglanden Medisch Centrum) en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) werken intensief samen binnen het Universitair Kankercentrum Leiden - Den Haag (UKC). De belangrijkste reden hiervoor is dat we zo kennis en ervaring kunnen bundelen en de kwaliteit van de zorg verder kunnen verbeteren. Binnen het UKC is er een gezamenlijk, gespecialiseerd behandelteam van artsen en verpleegkundigen op het gebied van darmkanker. Het gespecialiseerde behandelteam bespreekt de resultaten van uw onderzoeken en is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de operatie en andere behandelingen.

Specialismen en team

Afspraak en contact

088 979 46 32

ma t/m vr van 08.30 – 17.00 uur

Cijfers

Aantal patiënten per jaar:

355 borstkanker
240 darmkanker
302 longkanker
94 melanoom
145 hoofd-halskanker
216 prostaatkanker
36 eierstokkanker

Over operatie aan de dikke darm

HMC (Haaglanden Medisch Centrum) en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) werken intensief samen binnen het Universitair Kankercentrum Leiden - Den Haag (UKC). De belangrijkste reden hiervoor is dat we zo kennis en ervaring kunnen bundelen en de kwaliteit van de zorg verder kunnen verbeteren. Binnen het UKC is er een gezamenlijk, gespecialiseerd behandelteam van artsen en verpleegkundigen op het gebied van darmkanker. Het gespecialiseerde behandelteam bespreekt de resultaten van uw onderzoeken en is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de operatie en andere behandelingen.

Belangrijkste punten van deze webpagina:

  • U wordt geopereerd in verband met dikkedarmkanker in het Universitair Kankercentrum Leiden-Den Haag (UKC), locatie HMC Antoniushove te Leidschendam.
  • Na de operatie blijft u ongeveer drie tot zes dagen opgenomen op de afdeling Oncologische Chirurgie.


Bij u is de diagnose dikkedarmkanker gesteld. Dit betekent dat er bij u een darmonderzoek is uitgevoerd waarbij een afwijking is gevonden. Er is bij dit onderzoek weefsel afgenomen (een biopt) en na onderzoek is gebleken dat dit weefsel kwaadaardig is. Er is vastgesteld dat u geopereerd gaat worden. Deze webpagina is bedoeld om u voor te bereiden op het traject rondom de operatie.

De dikke darm

Voedsel komt via de slokdarm, maag en dunne darm terecht in de dikke darm. De dikke darm is het laatste gedeelte van het spijsverteringskanaal. De dikke darm onttrekt water en zouten aan de voedselbrij, waardoor deze indikt. Deze functie kan ook nog goed worden vervuld wanneer een groot deel van de dikke darm is verwijderd. De dikke darm is ongeveer anderhalve meter lang.
(Bron: www.kanker.nl/bibliotheek/dikkedarmkanker).

dikke_darm.png

Figuur 1: De dikke darm

Waarom een operatie bij dikkedarmkanker

Bij dikkedarmkanker is er sprake van een verstoorde deling van cellen van de darm. Hierdoor ontstaat een woekering van “foute” cellen, die samen een kwaadaardige zwelling (tumor) vormen: een carcinoom. Kwaadaardige cellen hebben de neiging zich te verspreiden. Als de kankercellen niet gestopt (kunnen) worden, komen ze uiteindelijk terecht op andere plekken in het lichaam. In dat geval spreken we van uitzaaiingen (metastasen). Een poliep kan een voorstadium van darmkanker zijn en moet, als het niet mogelijk is om dit bij de colonoscopie te doen, dan verwijderd worden zodat deze niet kwaadaardig kan worden.

De behandeling van kanker is erop gericht om de kwaadaardige cellen uit het lichaam te verwijderen, te vernietigen of het delen van de kwaadaardige cellen af te remmen. Het doel van een operatie is om de kwaadaardige cellen te verwijderen uit het lichaam. Er zijn verschillende typen operaties bij dikkedarmkanker. Zij komen verderop in deze brochure aan bod. De plaats van de tumor, de mate van kwaadaardigheid en de mate van uitgebreidheid bepalen welke operatie bij u van toepassing is. Ook bepalen deze factoren of u voor of na de operatie een behandeling met medicijnen (bijvoorbeeld chemotherapie) of bestraling krijgt.

Opereren in het UKC, locatie HMC Antoniushove

HMC (Haaglanden Medisch Centrum) en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) werken intensief samen binnen het Universitair Kankercentrum Leiden - Den Haag (UKC). Binnen het UKC voert een select aantal gespecialiseerde chirurgen de operaties bij darmkanker uit. Uit onderzoek blijkt dat dit leidt tot minder complicaties en een betere kans op herstel. Het kan zijn dat u niet door uw eigen chirurg zult worden geopereerd, maar door een andere chirurg uit dit gespecialiseerde team. Alle chirurgen van dit gespecialiseerde team werken volgens een uniforme methode, zodat een hoge kwaliteit gewaarborgd is.

De operatie

Afhankelijk van de plaats van de tumor zijn er verschillende soorten darmoperaties mogelijk. De chirurg en casemanager bespreken met u welke operatie van toepassing is.

organen_in_de_buik.png
Figuur 2: Organen in de buik

Bij de operatie wordt het darmdeel waar de tumor zit weggenomen. Ook alle lymfklieren die bij dat gebied horen, worden verwijderd.

lymfklieren.png
Figuur 3: Lymfklieren van de dikke darm

☐ Hemicolectomie rechts
Als de tumor in het rechterdeel van de dikke darm zit, wordt de rechterhelft van de dikke darm verwijderd. De dunne darm wordt op de dikke darm aangesloten. Dit betekent dat u bij deze operatie in principe geen stoma krijgt.

hemico_rechts.png

Figuur 4: Hemicolectomie rechts

☐ Hemicolectomie links
Als de tumor in het linkerdeel van de dikke darm zit wordt de linkerhelft van de dikke darm verwijderd.
Bij deze operatie worden in principe de uiteinden weer op elkaar aangesloten. In de meeste gevallen is hierbij geen stoma nodig. De casemanager/stomaverpleegkundige zal u uitleggen waarom er mogelijk een stoma nodig is en wat dit inhoudt.

hemico.png
Figuur 5: Hemicolectomie links

☐ Transversumresectie
Bij een transversumresectie wordt het middelste deel van de dikke darm verwijderd. Beide delen van de darm worden daarna weer met elkaar verbonden.

transectium.jpeg

Figuur 6: Transversumresectie

☐ Sigmoïdresectie
Het laatste stuk van de dikke darm voor de endeldarm wordt het sigmoïd genoemd. Als de tumor zich hier bevindt, wordt dit deel verwijderd.

 

 


Figuur 7: Sigmoïdresectie

Bij deze operatie worden in principe de uiteinden weer op elkaar aangesloten. In de meeste gevallen is hierbij geen stoma nodig. De casemanager/stoma¬verpleeg¬¬kundige zal u uitleggen waarom er mogelijk een stoma nodig is en wat dit inhoudt.

☐ Rectumresectie
Wanneer de tumor in de endeldarm zit, wordt (een deel van) het rectum verwijderd. Afhankelijk van hoever de tumor zich van de anus bevindt, kan er wel of geen aansluiting op de kringspier (anaal sfincter) worden gemaakt. Als het niet mogelijk is om de darm aan te sluiten, betekent dit dat u een stoma krijgt. De casemanager/stomaverpleegkundige zal u uitleggen waarom er mogelijk een stoma nodig is en wat dit inhoudt.

rectumresectie.png
Figuur 8: Rectumresectie

tijdelijk_colostoma.png

Figuur 9: Tijdelijk colostoma (links) en eindstandig stoma (rechts)

☐ Subtotale colectomie
Bij mensen met onder andere polyposiscoli, een trauma en colitis ulcerosa die erg veel last hebben van ontstekingen, kan de arts voorstellen de gehele dikke darm (behalve de endeldarm) te verwijderen. Voor de ontlasting wordt dan vaak een stoma aangelegd. Een stoma is een kunstmatige uitgang op de buik voor de ontlasting. Een stoma kan tijdelijk of permanent zijn.

☐ Totale colectomie
Bij mensen met onder andere polyposiscoli, een trauma en colitis ulcerosa die erg veel last hebben van ontstekingen, kan de arts voorstellen de gehele dikke darm (inclusief de endeldarm) te verwijderen.

Voor de ontlasting wordt dan vaak een stoma aangelegd. Een stoma is een kunstmatige uitgang op de buik voor de ontlasting. Een stoma kan tijdelijk of permanent zijn.

Als er geen stoma aangelegd wordt, dan wordt de dunne darm direct aangesloten op de anus. Dit heeft grote gevolgen voor uw stoelgang. De stomaverpleegkundige kan u hier meer over vertellen.

☐ Transanale Minimaal Invasieve Chirurgie (TAMIS)
Transanale Minimaal Invasieve Chirurgie (TAMIS) is een operatietechniek waarbij afwijkingen in de endeldarm (het laatste gedeelte van de darm) via de anus met een kijkoperatie verwijderd kunnen worden.
Voordeel van deze operatiemethode in vergelijking tot andere plaatselijke operatietechnieken is dat ook grotere afwijkingen in de endeldarm op deze wijze verwijderd kunnen worden. Ook kunnen afwijkingen die verder van de anus af liggen met behulp van TAMIS worden verwijderd. Er is minder kans op complicaties en op terugkeer van de afwijking.
Deze operatietechniek wordt met name toegepast bij goedaardige gezwellen van de endeldarm. Slechts bij uitzondering wordt de operatie ook bij een kwaadaardig gezwel van de endeldarm uitgevoerd.
Omdat het een kijkoperatie via een natuurlijke opening (de anus) is, is het niet nodig een uitwendige wond te maken.
In aanvulling op de voorbereiding zoals op de webpagina “Adviezen bij een darmoperatie” is beschreven, krijgt u op de dag van de operatie ook nog twee klysma’s.

Operatietechniek

☐ Kijkoperatie
In principe wordt u met een kijkoperatie geopereerd (laparoscopisch). De voordelen hiervan zijn een sneller herstel en veel kleinere littekens. Als tijdens de operatie blijkt dat het niet mogelijk is de kijkoperatie uit te voeren, wordt de procedure omgezet in een open operatie. De chirurg zal vooraf met u bespreken waar u voor in aanmerking komt.

☐ laparotomie
Een laparotomie is een operatie waarbij de buik (het abdomen) geopend wordt via een incisie (snee) in de buikwand.

Een stoma

☐ Stoma
Een darmstoma wordt aangelegd als het niet (meer) mogelijk is om ontlasting via de normale weg kwijt te raken. Een stoma is een kunstmatige uitgang die uitkomt op de buik.
Het kan zo zijn dat de omstandigheden tijdens de operatie het niet mogelijk maken om de darm weer aan elkaar te maken. Er wordt dan een stoma aangelegd. In sommige gevallen kan dit later weer opgeheven worden: u heeft dan een tijdelijk stoma.
Ook komt het voor dat er een kwetsbare plek in de darm ontstaat als de darm weer aan elkaar gemaakt wordt. Om de darm tijdelijk rust te gunnen, wordt er dan op een plaats vóór de nieuwe aansluiting in de darm een tijdelijk stoma aangelegd. Hierdoor kan dan de ontlasting het lichaam verlaten. De nieuwe aansluiting krijgt alle rust om genezen.
Dit tijdelijke stoma wordt na twee à drie maanden weer opgeheven met een nieuwe operatie.

typen_stoma.png

Figuur 10: Twee type stoma’s
Boven: Definitief stoma
Onder: Tijdelijk stoma

Afwijken van het operatieplan

Ondanks dat het operatieplan vooraf wordt vastgesteld aan de hand van alle onderzoeken die gedaan zijn, zijn wijzigingen in het operatieplan niet altijd te vermijden. Tijdens de operatie kunnen er namelijk nieuwe bevindingen aan het licht komen, die vooraf tijdens de onderzoeken niet te zien waren. Soms wordt gekozen om tijdens de operatie stukjes verwijderd weefsel te laten onderzoeken onder de microscoop (een vriescoupe). Dit gebeurt door de patholoog. Afhankelijk van de bevindingen wordt de operatie dan wel of niet voortgezet.
Mocht de operatie anders verlopen dan met u is afgesproken, dan informeert de chirurg u hierover na de operatie.

Weefselonderzoek na de operatie

Het weefsel dat tijdens de operatie is verwijderd, wordt altijd onderzocht in het laboratorium door een patholoog. Van een kwaadaardige tumor kunnen cellen losraken. Die kankercellen kunnen via de lymfe ergens anders in het lichaam terechtkomen. Daarom is het van belang dat de verwijderde lymfeklieren ook onderzocht worden op kankercellen. De patholoog kijkt of de tumor volledig uit het lichaam is verwijderd. De resultaten van dit onderzoek worden besproken door het behandelteam in een wekelijkse overleg. Daarna bespreekt de chirurg de uitslag met u.

Het ontslag

Als u hersteld bent van de operatie mag u weer naar huis. Meestal is het ontslag eerder dan het bekend worden van de uitslagen van het weefselonderzoek. Deze uitslagen worden opnieuw besproken op het multidisciplinair overleg. Als de tumor volledig verwijderd is en de lymfeklieren ook geen tumorcellen bevatten, volgt er geen nabehandeling. Als er tumorcellen worden aangetroffen in de lymfeklieren, dan kan het zijn dat u een nabehandeling met chemotherapie moet ondergaan. Dit gebeurt dan wanneer u helemaal hersteld bent van de operatie, Dit wordt met u besproken op de polikliniek als u na ontslag uit het ziekenhuis voor controle komt. Voor het ontslag bespreekt de verpleegkundige op de afdeling of u thuis hulp nodig heeft. Waar nodig kunnen we deze hulp vanuit het ziekenhuis regelen.

Invullen vragenlijst

Het is mogelijk dat u na uw opname benaderd wordt voor een enquête. Met de uitkomsten hiervan willen we de zorg voor u en voor nieuwe patiënten verbeteren. Uw deelname hieraan wordt zeer gewaardeerd.

Adviezen

Uw lichaam heeft tijd nodig om te herstellen. Uw arts bespreekt met u welke activiteiten u wel en nog niet mag ondernemen. Tevens ontvangt u van de verpleegkundige op de afdeling voor ontslag een webpagina met adviezen voor thuis. De verpleegkundige zal deze webpagina ook nog bespreken met u.

Contact opnemen

Ervaart u klachten of maakt u zich zorgen? Op werkdagen tussen
08.30 - 17.00 uur kunt u contact opnemen met uw casemanager (de verpleegkundig consulent darmchirurgie). Zij zijn bereikbaar via telefoonnummer 088 979 46 32.

De eerste 48 uur na ontslag neemt u bij vragen die niet kunnen wachten tot de volgende werkdag contact op met de afdeling Oncologische Chirurgie via telefoonnummer 088 979 44 10 (24 uur per dag bereikbaar).

Wanneer u Spoedeisende Hulp (SEH) nodig heeft, kunt u terecht in HMC Westeinde. De SEH van HMC Westeinde is bereikbaar via telefoonnummer 088 979 23 80.

We adviseren u de eerste 30 dagen na de operatie direct contact op te nemen met uw behandelend arts als:

  • U koorts heeft boven 38,5˚ C of langer dan 24 uur 38,0˚ C koorts heeft;
  • U plotseling toenemend kortademig wordt;
  • U hevige en/of toenemende buikpijn heeft, die niet vermindert na het innemen van medicijnen tegen de pijn;
  • U roodheid of zwelling van de operatiewond heeft die er niet eerder was, of als er plotseling helderrood bloed of pus uit de wond komt;
  • Er veel bloed of bloedstolsels bij de ontlasting zitten;
  • U een sterk verminderde urineproductie heeft, terwijl u goed drinkt;
  • Uw been rood, dik, gezwollen en/of pijnlijk wordt. Dit kan wijzen op trombose: een verstopping van de diepe, afvoerende aderen door gestold bloed.

Afspraak voor controle

Bij uw ontslag uit het ziekenhuis krijgt u eventueel recepten voor medicijnen mee. Er zijn voor u controleafspraken gemaakt bij de chirurg. De chirurg controleert de wond, bekijkt hoe het met u gaat en bespreekt de uitslag van het weefselonderzoek en eventuele aanvullende behandelingen.
Als u voor darmkanker bent geopereerd, blijft u voor vijf jaar onder controle. De frequentie van de controle neemt in de loop van de tijd af. Er zullen op vaste tijdstippen onderzoeken plaatsvinden. De uitslagen hiervan worden op de polikliniek met u besproken.

Casemanager voor verdere vragen

De diagnose kanker kan veel bij u losmaken en de behandeling kan ingrijpende gevolgen hebben voor u en de mensen om u heen. Daarom zorgen wij ervoor dat u goed begeleid wordt; zowel tijdens het behandeltraject als wanneer de behandeling is afgerond.

Tijdens de hele behandeling is er een gespecialiseerd verpleegkundige die voor u de rol van casemanager zal vervullen. Dit is de verpleegkundig consulent darmchirurgie. Deze verpleegkundige is speciaal geschoold in de zorg voor en begeleiding van patiënten met kanker. Hij of zij weet alles over u en uw behandeling, fungeert als uw eerste aanspreekpunt en coördineert samen met u uw behandeltraject. U en uw naasten kunnen bij de casemanager terecht met vragen. Dit kunnen vragen zijn over praktische zaken, over de operatie en over eventuele andere vormen van behandeling. De casemanager heeft doorlopend nauw contact met uw andere zorgverleners.
De verpleegkundig consulenten darmchirurgie (in de rol van casemanager en/of stomaverpleegkundige) zijn bereikbaar van maandag t/m vrijdag tussen 08.30 en 17.00 uur via telefoonnummer 088 979 46 32.
U krijgt wanneer u belt de planner darmchirurgie aan de telefoon. Zij coördineert alle afspraken. Als zij uw vraag niet kan beantwoorden of als u de verpleegkundig consultent zelf wilt spreken, dan zal de planner een belafspraak maken. De verpleegkundig consulent belt u dezelfde dag nog terug. De verpleegkundig consulenten zijn ook bereikbaar via een e-consult via www.haaglandenmc.nl/mijnhmc. U krijgt toegang tot het portaal middels uw DigiD.

Ondersteuning door de medisch psycholoog

Als u er behoefte aan heeft, dan kan de casemanager u doorverwijzen naar de medisch psycholoog. De psycholoog van de afdeling Medische Psychologie is deskundig op het gebied van psychische klachten die worden veroorzaakt door lichamelijke klachten. Ook weet deze psycholoog veel af van psychische klachten die in combinatie met lichamelijke klachten voorkomen.

Voorbeelden van klachten waarmee u bij de psycholoog van het ziekenhuis terecht kunt, zijn:

  • Angst voor een noodzakelijke of aanbevolen medische ingreep;
  • Psychische klachten na het horen van een diagnose;
  • Het moeilijk kunnen omgaan met een (ernstige) ziekte of handicap;
  • Verwerkings- en/of aanpassingsproblemen;
  • Omgaan met lichamelijke klachten waarvoor (vooralsnog) geen medische verklaring is gevonden.

Meer informatie en lotgenotencontact

Kijk voor meer informatie over onze zorg voor patiënten met darmkanker op de website van HMC: www.haaglandenmc.nl.

Op de website van KWF Kankerbestrijding kunt u meer informatie vinden over dikkedarmkanker. Op de website van de Maag Lever Darm stichting (MLDS) vindt u informatie over contact met lotgenoten. Het kan immers zijn dat u tijdens de periode van onderzoek en behandeling, maar ook daarna, behoefte heeft aan contact met medepatiënten. Mogelijk heeft u er baat bij uw angst en verdriet te kunnen delen met lotgenoten. Ook kunnen deze ervaringsdeskundigen u allerlei praktische informatie geven.
Op de website van de Nederlandse Stomavereniging staat meer informatie over het gebruik van en omgaan met een stoma.

Nuttige websites zijn:

  • www.kwf.nl: KWF Kankerbestrijding;
  • www.stomavereniging.nl: Nederlandse Stomavereniging;
  • www.mlds.nl: Maag Lever Darm stichting;
  • www.stichtinglevenmetkanker.nl;
  • www.kanker.nl.

Wetenschappelijk onderzoek

In HMC en UKC wordt wetenschappelijk onderzoek gedaan om onder andere patiënten in de toekomst
beter te kunnen behandelen.
U kunt hiervoor worden benaderd, dit is op vrijwillige basis.

Operatie aan de dikke darm

Waarom HMC?

  • Breed en gespecialiseerd zorgaanbod
  • We vernieuwen en verbeteren de zorg continu
  • Samenwerken vinden we vanzelfsprekend
  • Gastvrij ziekenhuis