Omgaan met de gevolgen van hersenletsel

Op deze webpagina staat informatie over hoe u met de gevolgen van hersenletsel om kunt gaan. Niet iedereen ervaart dezelfde klachten of ervaart deze klachten op dezelfde manier. Daarom is niet elk advies op u van toepassing. Maar u kunt de adviezen op de webpagina wel opvolgen om na te gaan of deze werken. De informatie op de webpagina is ook bedoeld om u en de mensen in uw omgeving meer duidelijkheid te geven over de gevolgen en veranderingen na het krijgen van hersenletsel.

Specialismen en team

Afspraak en contact

Heeft u na het lezen van deze webpagina nog vragen, dan kunt u contact opnemen met de CVA-nazorgpoli via de telefoonnummers 088 979 45 33 of 088 979 21 76.

Cijfers

Patiënten per jaar:
2.548 hoofdpijn
3.757 beroerte (CVA/TIA)
5.154 hernia (rug en nek)
1.393 carpaal tunnel syndroom (CTS)
1.861 Parkinson
952 multiple sclerose (MS)
1.933 epilepsie

Over omgaan met de gevolgen van hersenletsel

Op deze webpagina staat informatie over hoe u met de gevolgen van hersenletsel om kunt gaan. Niet iedereen ervaart dezelfde klachten of ervaart deze klachten op dezelfde manier. Daarom is niet elk advies op u van toepassing. Maar u kunt de adviezen op de webpagina wel opvolgen om na te gaan of deze werken. De informatie op de webpagina is ook bedoeld om u en de mensen in uw omgeving meer duidelijkheid te geven over de gevolgen en veranderingen na het krijgen van hersenletsel.

Tips bij het lezen van deze brochure

  • Lees de webpagina door in een rustige omgeving.
  • Probeer niet de hele tekst in één keer te begrijpen en te onthouden. Het is beter om vaker korte stukken te lezen en deze te herhalen.
  • Onderstreep informatie die belangrijk voor u is. Zo kunt u deze informatie sneller terugvinden.
  • Lees de webpagina samen met bijvoorbeeld uw partner of een goede vriend(in). Praat er daarna samen over.
  • Schrijf de klachten op die u herkent. Zo krijgt u een beter overzicht van uw klachten. Zet de klacht waar u het meeste last van heeft bovenaan en de klacht waar u het minst last van heeft onderaan.
  • Ga na welk advies bij u past en probeer het uit. Misschien heeft u direct baat bij een advies. Maar het kan ook een tijd duren voordat u resultaat merkt. Bij de meeste adviezen werkt het goed om ze minimaal twee weken lang uit te proberen. Is er geen vooruitgang, dan is het belangrijk na te gaan waaraan het ligt. Probeer een ander advies uit dat mogelijk beter bij u past.
  • Als de adviezen in deze webpagina niet helpen of u heeft moeite om ze op te volgen, neemt u dan contact op met uw behandelend arts. Uw arts kan u helpen om professionele hulp te vinden.
  • Is een klacht verdwenen of voldoende verminderd, ga dan na wat de verandering u heeft opgeleverd. Dit kan een goede stimulans zijn om met de adviezen bij een andere klacht aan het werk te gaan.

Wat is hersenletsel

Een beschadiging aan de hersenen kan ontstaan door een ongeval, een bloeding, een hersenschudding of ontsteking in de hersenen, epilepsie, MS, een hersentumor of een herseninfarct. De hersenen besturen ons hele doen en laten. Zij zorgen ervoor dat wij kunnen zien, ruiken, denken en voelen. Een storing in de hersenen door hersenletsel heeft dan ook invloed op al deze gebieden. Door beschadiging van hersencellen wordt informatie door de hersencellen slecht of niet meer doorgegeven. Hierdoor kunnen lichamelijke klachten, klachten met denken of verandering van gedrag ontstaan.

Het herstel

Voor u is het zoeken naar wie u nu bent, wat er is veranderd en hoe u verder kunt. De wens om de oude te worden is de eerste tijd vaak een grote drijfveer om te revalideren. Naarmate de tijd verstrijkt, wordt langzaam duidelijk dat door de veranderingen in de hersenen u niet helemaal meer dezelfde bent als voor het hersenletsel. Herstel gaat met ups en downs. Als u merkt dat het moeilijk gaat, probeer dan afleiding te zoeken door te praten met mensen in uw omgeving. Bij hersenletsel door een chronische ziekte kunnen de klachten in de loop van de tijd toenemen. Het verloop is bij iedereen anders. Na acuut ontstaan hersenletsel treedt er in de eerste periode het meeste herstel op. Misselijkheid en verwardheid verdwijnen soms al na enkele uren. Vermoeidheid, verminderde concentratie en een minder functionerend geheugen zijn meestal niet direct over.
In de eerste vier weken gaat het herstel het snelst. Dit is voornamelijk de lichamelijke genezing. Na zes maanden is er nog herstel, maar het gaat nu minder snel. Na een jaar is er meer zicht op welke klachten blijvend zijn. Er zijn ook patiënten die na langere tijd verbetering merken. De beschadigde hersencellen herstellen niet, maar andere delen van de hersenen nemen functies over. Er worden nieuwe netwerken in de hersenen gemaakt, waardoor functies die uitgevallen zijn herstellen.
Bij een groot deel van patiënten met hersenletsel gaan niet alle klachten over. Dit heeft te maken met de ernst van de schade aan de hersenen, de leeftijd en of iemand eerder hersenletsel heeft gehad.

De eerste weken thuis

Pak uw dagelijkse activiteiten langzaam op. Ontdek van welke activiteiten u moe wordt en bouw regelmatig rustmomenten in. Veel patiënten ervaren een gevoel van een “vol hoofd” en voelen zich daardoor moe. Er is een verschil tussen lichamelijke vermoeidheid en vermoeidheid door een “vol hoofd”. Als u lichamelijk moe bent, helpt het om even te gaan zitten of te liggen. Als u een vol hoofd heeft, helpt het om naar een rustige plaats te gaan. Wissel de taken waar u moe van wordt en de taken waar u energie van krijgt met elkaar af en bouw uw conditie langzaam op.

Na hersenletsel zijn mensen meestal gevoeliger voor alcohol, zeker gedurende de eerste dagen. Het is beter om de eerste weken geen alcohol te drinken. Let daarna op wat het effect is van alcohol op uw lichaam.

Weer aan het werk

Heeft u klachten van vermoeidheid, problemen met doen en denken en hoofdpijn? Ga dan niet direct weer aan het werk. Doe het enige tijd rustig aan en kies activiteiten die makkelijk en prettig zijn. Als dit goed gaat, kunt u moeilijkere taken uitvoeren. Vermijd bezigheden die u onder druk zetten, zoals werk met tijdsdruk of werk waarop u zich erg moet concentreren. Als u thuis de dagelijkse taken goed op kunt pakken, is het tijd om over hervatting van werk na te denken. Ga eerst bijvoorbeeld eens koffiedrinken op uw werk en bouw uw uren daarna verspreid over de week op, met rustdagen tussendoor. Breid uw uren niet uit als u merkt dat u uw gewone taken in het dagelijks leven niet goed kunt uitvoeren omdat het werk te veel energie vraagt. U kunt beter met minder taken en uren beginnen en die langzaam opbouwen dan meteen volop te gaan werken en merken dat dit niet lukt. Doe dit alles in goed overleg met uw bedrijfsarts en schakel zo nodig hulp van een jobcoach in. Meer informatie vindt u op de website: www.werkenmethersenletsel.nl.

Ga voor uw herstel eerder uit van maanden dan van dagen en/of weken. Stel uw werkgever en uw bedrijfsarts op de hoogte van wat er is gebeurd en bespreek de mogelijkheden om het werk rustig op te bouwen.

Op lange termijn

Veel gevolgen van hersenletsel zijn blijvend en “onzichtbaar”. Het is niet aan iemand te zien dat hij trager is geworden of geheugenproblemen heeft. Daardoor reageert de omgeving soms met verbazing en onbegrip. Leg uit wat er aan de hand is en geef uw grenzen aan. Herhaal dit als mensen het vergeten zijn. U kunt mensen deze webpagina laten lezen of verwijzen naar de website van de patiëntenvereniging: www.hersenletsel.nl.

Klachten na hersenletsel

Lichamelijke klachten

De volgende klachten zijn meestal binnen een paar dagen over: misselijkheid (soms met overgeven), slaperigheid of sufheid, wazig zien of dubbel zien.
Klachten die vaak langer aanhouden, zijn hoofdpijn, vermoeidheid, overgevoeligheid voor drukte, felle lichten, harde geluiden of bewegende beelden, slaapproblemen, duizeligheid, evenwichtsproblemen, verminderde reuk of smaak en veranderde seksualiteit (zoals meer of minder zin hebben en potentieproblemen).

Hoofdpijn en vermoeidheid

Hoofdpijn en vermoeidheid kunnen een teken zijn dat u te veel hooi op uw vork neemt. Activiteiten die voorheen niet vermoeiend waren - zoals lezen, tv kijken, een gesprek voeren of autorijden - kunnen nu vermoeiend zijn. Dit komt doordat er meer activiteit in de hersenen is en doordat sommige handelingen niet meer automatisch gaan. Het is belangrijk dat u de klachten van hoofdpijn en vermoeidheid als signaal ziet om rustmomenten in te bouwen. Als u te vaak over uw grenzen gaat, houden klachten langer aan en duurt de herstelperiode langer. Om vermoeidheid te voorkomen of te verminderen, is het belangrijk dat u bij uzelf nagaat wanneer de vermoeidheid optreedt.

Adviezen

  • Als u hoofdpijn voelt aankomen, hoeft u deze niet meteen te onderdrukken met een pijnstiller. Bouw meer rustmomenten in. Mocht dat niet werken, dan kunt u rust combineren met een pijnstiller (bijvoorbeeld paracetamol). Houden de klachten aan of worden ze erger, bespreek dit dan met uw arts.
  • Breid uw activiteiten stap voor stap uit. Nemen de klachten toe, dan is het verstandig om een stapje terug te zetten.
  • Wissel denk- en doe-activiteiten af. Doe niet in de ochtend alle lichamelijke activiteiten (huishouden) en ’s middags alleen denkwerk (lezen, administratie bijhouden, puzzelen, kaarten). Bouw tussen de activiteiten door rustpauzes in. Regelmatig korte rustmomenten is beter dan onregelmatig lange rustmomenten.
  • Wanneer u weet dat de volgende dag een inspannende dag wordt (bijvoorbeeld vanwege een verjaardagsfeest), doe het dan de dag ervoor en de dag erna rustig aan.
  • Vermijd de valkuil om iets “even snel af te maken”, vooral als u al last heeft van vermoeidheid. De kans is groot dat u fouten maakt en meer tijd nodig heeft om uit te rusten.
  • Door te weinig te bewegen kunnen klachten toenemen en gaat uw conditie achteruit. Blijf actief. Ga dagelijks wandelen of fietsen in uw eigen tempo. Bouw uw conditie op en streef naar minimaal een half uur bewegen op een dag. Pak in en om huis de dingen op die u zelf kunt doen.

Overgevoeligheid voor licht, geluid en drukte en temperatuur

Deze klachten kunnen toenemen wanneer u moe bent en kunnen moeheid veroorzaken.

Adviezen

  • Vraag of harde muziek (tv, radio etc.) zachter mag of uit kan.
  • Als u in een drukke ruimte bent en u heeft hier last van, ga dan regelmatig even weg om op adem te komen.
  • Sommige mensen hebben baat bij oordopjes in een rumoerige omgeving.
  • Kies rustige momenten uit. Ga bijvoorbeeld wat vroeger naar een feestje en vertrek wanneer het te druk wordt.
  • Doe de boodschappen op een tijdstip dat het rustig is.
  • Gebruik een bril met getint glas als u last heeft van fel licht.
  • Rust van tevoren uit als u weet dat u naar een drukke omgeving gaat.
  • Draag kleding met laagjes, zodat u wat uit kunt trekken als het te warm is.

Slaapproblemen

Er zijn verschillende oorzaken voor slaapproblemen na hersenletsel. Angst, oververmoeidheid, piekeren, nachtmerries en ademhalingstops (apneu) kunnen de nachtrust verstoren. Daarnaast kan door beschadigingen aan de hersenstam het dag/nachtritme ontregeld zijn. Veel mensen met hersenletsel klagen over vermoeidheid en hebben meer behoefte aan slaap.

Adviezen

  • Breng regelmaat aan in het slapen. Sta zoveel mogelijk op dezelfde tijd op en ga op dezelfde tijd naar bed. Zo went uw lichaam aan een vast ritme.
  • Vermijd drukke activiteiten (lichamelijk en geestelijk) voor het slapengaan. U heeft meer tijd nodig om “bij te komen” van de dag.
  • U kunt ontspanningsoefeningen doen voor het slapen.
  • Als u overdag slaapt, slaap dan niet langer dan 1,5 uur. Als u langer rust nodig heeft, kunt u beter twee rustmomenten verspreid over de dag inplannen. In de eerste periode heeft u meer behoefte aan rust en slaap overdag. Ga dit na verloop van tijd afbouwen.
  • Als u piekert en daardoor niet in slaap kan komen, kan het helpen om uw gedachten op te schrijven

Problemen met denken

Problemen met het denken worden ook wel cognitieve stoornissen genoemd (cognitie betekent denken). De meest voorkomende klachten zijn:

  • Aandachts- en concentratieproblemen;
  • Geheugenproblemen;
  • Problemen met het plannen en het uitvoeren van meerdere activiteiten.

Aandachtsproblemen, concentratieproblemen en vertraagd denktempo

Van deze klachten wordt u zich vaak pas bewust als u thuis bent en uw dagelijkse activiteiten oppakt. U kunt moeite hebben om uw aandacht vast te houden bij het lezen van een boek of om een gesprek met meerdere mensen te blijven volgen. Misschien bent u sneller afgeleid door een radio die aanstaat of mensen die uw kamer in- en uitlopen. U kunt moeite hebben om twee dingen tegelijk te doen, zoals praten tijdens het koken of tijdens het wandelen. Een andere klacht is dat denken en doen meer tijd kosten. Dit komt doordat sommige handelingen niet meer automatisch gaan en u eerst na moet denken voordat u ze kunt doen. U merkt dit bijvoorbeeld bij het spelen van een computerspel, bij bepaalde sporten of bij het autorijden. Door aandachts- en concentratieproblemen kost het meer moeite en tijd om taken uit te voeren, waardoor u sneller moe wordt.

Adviezen

  • Werk bij voorkeur in een rustige omgeving (zonder andere mensen en zonder radio of tv).
  • Voorkom tijdsdruk. Tijdsdruk treedt op wanneer u het gevoel heeft dat u tijd te kort komt of dat iets te snel gaat voor u. Laat u niet opjagen en neem zoveel tijd als nodig is.
  • Bereid activiteiten zoveel mogelijk voor. Zet bijvoorbeeld alles eerst klaar voordat u gaat koken.
  • Voer taken één voor één uit.
  • Werk niet te lang achter elkaar en bouw korte rustmomenten in.
  • Vergeet u vaak de tijd? Maak dan gebruik van een (kook)wekker of alarm op uw telefoon. Door deze op de gewenste tijd in te stellen, voorkomt u dat u te lang doorgaat.
  • Door herhaling van dingen die u doet kan er weer routine in het uitvoeren van bepaalde taken komen.
  • Voer belangrijke of intensieve gesprekken als u uitgerust bent. Bij de meeste mensen is dit in de ochtend.
  • Vraag aan de mensen in uw omgeving om rekening te houden met uw aandachts- en concentratieproblemen.

Geheugenproblemen

Iemand heeft u vast wel eens de vraag gesteld of u zich herinnert hoe u het hersenletsel heeft opgelopen. Meestal kan iemand met hersenletsel door een ongeluk zich de periode vlak voor en na het ongeval niet herinneren. Door de klap op het hoofd wordt de werking van de hersenen plotseling onderbroken, waardoor ook het geheugen stil komt te staan. Wanneer het geheugen weer terugkomt, werkt het vaak niet meer zo goed als vroeger. Dit komt ook voor bij een hersenbeschadiging door een andere oorzaak dan een ongeval. Veelvoorkomende geheugenklachten zijn:

  • Het vergeten van afspraken;
  • Het vergeten van namen;
  • Vergeten waar u dingen hebt neergelegd;
  • Vergeten welke boodschappen u moet doen;
  • Het vergeten van de inhoud van gesprekken.

Adviezen

  • Deel informatie op in kleine stukken. Dat is makkelijker te onthouden dan veel informatie in één keer.
  • Orden informatie zoveel mogelijk, zoals in een bibliotheek of een archief. Dat geeft structuur. Orden bijvoorbeeld naar inhoud, plaats of tijd. Leg uw spullen op een vaste plek.
  • Onderstreep of markeer de belangrijkste punten van een tekst die u leest.
  • Visualiseren wil zeggen dat u in gedachten een plaatje ziet bij iets wat u hoort of leest om het beter te onthouden. Maak bijvoorbeeld in gedachten een foto bij een naam. Of visualiseer de weg van huis naar uw werk in uw hoofd. Visualiseren vergt wel enige oefening.
  • Vooruitkijken (anticiperen) kan helpen bij geplande activiteiten. Hierbij ziet u uzelf in gedachten dingen doen die u van plan bent. Een voorbeeld: als u naar een bijeenkomst gaat, ziet u uzelf daar naartoe gaan, ziet u welke weg u neemt, welke mensen u ontmoet en wat u nodig heeft. Deze spullen kunt u alvast klaarleggen. Vooruitkijken is ook nuttig bij het doen van boodschappen of het organiseren van een feestje. U kunt gebruikmaken van lijsten waarop dingen staan die regelmatig terugkomen: wekelijks terugkerende boodschappen, wat te doen als u het huis verlaat, wat u moet meenemen als u op vakantie gaat, enz.
  • U kent vast wel de situatie dat u uw sleutels kwijt bent. Terugkijken is in gedachten teruggaan naar de plekken waar u bent geweest en waar de sleutels kunnen liggen. U kunt ook letterlijk naar die plekken teruggaan.
  • Als u iets voor langere tijd wilt onthouden, dan helpt het om de informatie op verschillende momenten en in verschillende situaties voor uzelf te herhalen.
  • Herhalen helpt ook bij het doen van een beweging die niet meer automatisch gaat. Bijvoorbeeld als u met lopen uw voet niet goed optilt of automatisch naar links trekt met lopen. U zegt de opdracht op in uw hoofd tijdens het lopen. Hierdoor gaat de beweging vaak beter.
  • Er zijn verschillende handige hulpmiddelen die als geheugensteun kunnen werken. Zoals een mobiele telefoon met agenda, waarbij u herinneringen aan uzelf kunt sturen, een horloge met alarm of afbeeldingen, een agenda met dagindeling. De voorkeur gaat dan uit naar een agenda met één pagina per dag. Op de pagina kunt u iedere dag een planning en een activiteitenlijst opschrijven. Ook kunt u in de agenda allerlei extra informatie opschrijven, zoals:
    • Met wie u een afspraak heeft;
    • Waar de afspraak over gaat;
    • Waar de afspraak is;
    • Dingen die u iemand wilt vertellen;
    • Dingen die u wilt onthouden over een afspraak (bijvoorbeeld of uw partner aanwezig is bij een afspraak);
    • Vragen die anderen u stellen;
    • Plak als u visueel ingesteld bent pictogrammen (plaatjes) in uw agenda.
    • Houd de agenda goed bij en doe dit op vaste tijdstippen, zoals na de maaltijd of een vaste avond in de week. Een agenda kunt u ook gebruiken om terug te kijken: u kunt zien wat u de voorgaande dagen heeft gedaan. U kunt bijvoorbeeld bij elke afspraak aangeven of hij is doorgegaan en wat de belangrijkste conclusies waren.
  • Een dagboek of notitieboek helpt bij het onthouden van belangrijke gebeurtenissen of gesprekken.
  • Foto’s of video’s ondersteunen het geheugen bij het herinneren van (belangrijke) gebeurtenissen.
  • Sporten: regelmatig sporten en dagelijks een half uur bewegen verbetert uw geheugen.
  • Uw geheugen verbetert niet door het intensief te trainen (veel puzzelen, memory spelen of dingen uit het hoofd te leren). U traint daarbij het geheugen voor die activiteit en niet in het dagelijks leven. Maar uw geheugen wordt niet slechter van dit soort geheugentraining en het kan voor u een aangename tijdsbesteding zijn.

Planningsproblemen

Planning is nodig bij het doen van meerdere taken, moeilijke taken,
niet-alledaagse taken of nieuwe taken. De volgende voorbeelden kunnen wijzen op planningsproblemen:

  • Neemt u uzelf vaak dingen voor waar u vervolgens niet aan begint of die u niet afmaakt?
  • Raakt u snel het overzicht kwijt als u activiteiten in stappen moet doen? Bijvoorbeeld bij ingewikkelde taken zoals het organiseren van een feest of het voorbereiden van een lange reis?
  • Heeft u vaak maar één oplossing voor een probleem en lukt het u niet om alternatieven te bedenken?

Adviezen

  • Zorg voor een rustige omgeving als u gaat plannen.
  • Maak een dagactiviteitenschema of een plan. Schrijf op wat u gaat doen, wanneer, waar, eventueel met wie en met welke middelen. Plan activiteiten ruim in zodat u voldoende tijd overhoudt. Controleer regelmatig of u zich houdt aan uw schema.
  • Schrijf het doel op dat u wilt bereiken.
  • Maak een lijst met alle handelingen die nodig zijn om het doel te bereiken en zet ze in de goede volgorde. Zet bij alle handelingen welke middelen er nodig zijn.
  • Begin met uitvoeren van het plan en houd het geschreven plan steeds bij de hand.
  • Controleer regelmatig of u nog bezig bent met de goede handeling en of u uw doel aan het bereiken bent. Dit helpt om afleiding te voorkomen. Streep handelingen door die u al gedaan heeft.
  • Stop met uitvoeren als u bij het controleren merkt dat u van het plan afwijkt. Ga na waar u de draad weer kan oppikken. Soms is het nodig om het plan aan te passen omdat de omstandigheden zijn veranderd. Schrijf dan een nieuw of aangepast plan.
  • Evalueer het resultaat: heeft u uw doel bereikt?
  • Als een taak niet lukt doordat het moeilijk is een andere oplossing te bedenken, stop dan en kijk er de volgende dag nog eens naar. Praten met iemand anders helpt vaak ook om op nieuwe ideeën te komen.

Veranderingen in gedrag en emoties

Veranderingen in gedrag en emoties zijn vaak moeilijk te begrijpen voor uw omgeving. Door onbegrip kunnen problemen nog groter worden. Dit zijn de meest voorkomende klachten: prikkelbaarheid, emotioneel zijn, impulsief zijn, gebrek aan initiatief, uw eigen klachten niet goed kunnen beoordelen, somberheid en depressie, angstig zijn. Hieronder leest u tips hoe u en/of uw omgeving hiermee om kunt gaan.

Prikkelbaarheid

Na een hersenletsel kan het zijn dat u sneller geprikkeld reageert. Dit kan erger worden door vermoeidheid of spanning. Ga na wanneer prikkelbaarheid het meest voorkomt. Gebeurt dit bijvoorbeeld in de ochtend of in de avond, wanneer er veel mensen zijn, bij harde geluiden, fel licht of bewegende beelden, als er veel van u wordt verwacht door uw omgeving, doordat u zelf te hoge eisen stelt, wanneer u lang achter elkaar bezig bent of als dingen snel gaan?

De volgende adviezen kunnen helpen:

  • Wanneer u geïrriteerd of overprikkeld bent, zegt u misschien soms dingen die u niet zo bedoelt. Daarom kan het helpen even een afkoelpauze in te lassen voordat u reageert; door tot tien te tellen of door even de kamer te verlaten.
  • Als u er toch iets “uitflapt” dat u niet zo bedoelt, bied dan uw excuses aan. Dit voorkomt onnodige misverstanden.

Emotionaliteit en stemmingswisselingen

Emotioneel gedrag en stemmingswisselingen kunnen veroorzaakt worden door vermoeidheid of spanning. Het helpt als u uzelf afleidt met andere gedachten of iets anders gaat doen. Vraag aan de mensen in uw omgeving om er niet te veel aandacht aan te besteden en u te helpen met het zoeken naar afleiding.

Impulsiviteit

Impulsief zijn houdt in dat iemand eerst doet en er dan pas over nadenkt. Als u dit doet, is het advies om tijd in te bouwen bij het nemen van beslissingen. De volgende voorbeelden kunnen u helpen:

  • Als iemand u iets vraagt om te doen, kunt u aangeven dat u de volgende dag antwoord geeft. Noteer dit op een briefje dat u bijvoorbeeld bij uw telefoon legt.
  • Als u vaak dingen koopt die u niet nodig heeft, kunt u een maximumbedrag met u zelf afspreken dat u spontaan mag uitgeven. Betaal altijd contant. Overleg een grote aankoop eerst met uzelf en anderen en wacht een paar dagen.
  • Bij impulsief eten (in plaats van één koekje het hele pak opeten) is het advies niet te veel eten in huis te hebben of het eten te bewaren op een moeilijk te bereiken plek. Neem u voor dat als u zin heeft om tussendoor te eten of te snoepen, u eerst een glas water drinkt of uw tanden poetst.

Gebrek aan initiatief

Als u minder initiatief toont, wordt dat door de omgeving vaak gezien als luiheid of een gebrek aan motivatie. Dit is niet altijd terecht; het kan een gevolg zijn van het hersenletsel. Enkele adviezen:

  • Een overzicht maken en bijhouden van wat u op een dag doet, kan helpen om actief te worden en te blijven. Maak dit eventueel samen en vraag een ander om u te helpen op te starten.
  • Door uit te leggen aan uw omgeving wat er aan de hand is, voorkomt u onbegrip.

Uw eigen klachten niet goed kunnen beoordelen

Voor mensen met hersenletsel is het soms moeilijk om goed in te schatten wat ze wel en niet meer goed kunnen. Dit kan twee oorzaken hebben. Soms willen ze niet weten of toegeven dat er bepaalde dingen veranderd zijn. Soms zijn mensen na een hersenletsel niet meer in staat om hun eigen functioneren goed te beoordelen; dit wordt verminderd ziekte-inzicht genoemd. Voor uw omgeving is dit vaak moeilijk te begrijpen. Wanneer u dit probleem heeft, zult u er zelf waarschijnlijk weinig van merken. De mensen in uw omgeving merken het wel: zij zien bepaalde dingen die niet goed gaan en kunnen u daar op aanspreken.
Durf te vertrouwen op het oordeel van anderen. Soms hebben zij beter inzicht omdat zij bijvoorbeeld weten hoe u functioneerde voor het hersenletsel. Bedenk dat de mensen in uw omgeving u niet voor de gek willen houden. Vraag zelf om het oordeel van diegenen die u vertrouwt.

Somberheid en depressie

Hersenletsel heeft verlies van gezondheid en vertrouwen in uw eigen lichaam tot gevolg. Dit geeft verdriet en boosheid. U heeft tijd nodig om dit te verwerken. Als u moedeloos wordt en negatieve en angstige gedachten blijft houden, kunnen de volgende adviezen helpen:

  • Maak een lijst van leuke dingen om te doen en kies daar elke week iets uit om te doen.
  • Haal een paar keer per dag diep adem tot onder in uw buik en blaas de lucht dan hoorbaar uit.
  • Richt uw aandacht bewust op de mooie dingen die er iedere dag zijn.
  • Zoek andere mensen op en onderneem een leuke activiteit met hen.
  • Beweeg dagelijks 30 minuten, het liefst in de buitenlucht, en sport als het mogelijk is.
  • Het kan opluchten om met een vertrouwd iemand over uw gevoelens te praten.

Heeft u gedurende een langere tijd last van ernstige somberheid, neemt u dan contact op met uw huisarts of behandelend arts.

Deskundige begeleiding en medicijnen tegen depressie kunnen u helpen om weer op een positieve manier in het leven te staan.

Onzekerheid en angsten

Het krijgen en hebben van hersenletsel is ingrijpend. Uw leven is vaak van de één op de andere dag veranderd. Uw gezondheid is aangetast zonder dat u daar invloed op had. U kunt zich onzeker voelen over wat u wel of niet meer kunt en hoe de toekomst er voor u uit gaat zien. Dit kan een gespannen, onzeker en/of angstig gevoel geven. Geef uzelf de tijd om uw “nieuwe ik” te leren kennen. Richt uw aandacht op wat goed gaat en ga op zoek naar alternatieven voor wat moeilijk gaat of niet lukt. Het moment van ontstaan van hersenletsel is vaak een traumatische ervaring. Als dit niet goed verwerkt kan worden door het lichaam, kunnen er posttraumatische klachten ontstaan. Angsten kunnen uit de hand lopen en leiden tot angststoornissen en paniekaanvallen. Heeft u gedurende langere tijd last van ernstige angsten, neem dan contact op met uw huisarts of behandelend arts.

Seksualiteit

In de eerste periode na het ontstaan van hersenletsel is er vaak minder behoefte aan seksualiteit. Er is wel behoefte aan intimiteit, tederheid en liefkozing. Het kan zijn dat de behoefte aan seksualiteit is verdwenen of er overmatig veel behoefte is aan seksueel contact. Maak seksualiteit bespreekbaar. Als er problemen ontstaan, kunt u advies van uw huisarts, psycholoog of seksuoloog inroepen. Seksualiteit is een belangrijk deel van het leven en het is niet vreemd als u hier deskundige hulp voor zoekt als u problemen ervaart.

Administratie en financiële problemen

Veel patiënten ervaren problemen bij het bijhouden van hun (financiële) administratie. Vraag hierbij als het nodig is tijdig om ondersteuning uit uw omgeving of schakel een deskundige in die u hierbij kan helpen. Denk daarbij aan schuldhulpverlening, een budgetcoach of stichting MEE.

Informatie voor de partner en de omgeving

Voor u als partner of mantelzorger zijn er vaak veel veranderingen in uw relatie. Er zijn diverse organisaties waar u ondersteuning kunt krijgen. De vereniging Hersenletsel.nl organiseert bijeenkomsten voor mantelzorgers. Daar kunt u praten met iemand die uw situatie herkent. Als partner van een patiënt met niet-aangeboren hersenletsel is het belangrijk om tijd voor uzelf vrij te maken. Het risico van chronische overbelasting is groot als u dit niet doet. Probeer uw partner te ondersteunen, maar niet te veranderen; zeker als verbetering op een gegeven moment uitgesloten is. Dit kan namelijk onnodige spanningen geven. Het is belangrijk met elkaar hierover te blijven praten. Houd rekening met aandachts- en concentratieproblemen. Het kan helpen om in dat geval langzamer te praten, niet door elkaar te praten en niet snel van het ene onderwerp op het andere onderwerp over te gaan.

Achtergrondinformatie

  • “Hersenletsel: Achtergronden en aanpak - Ze zeggen dat ik zo veranderd ben”. Auteurs: Henk Eilander, Patty van Belle-Knusse, Peter Vrancken. ISBN 9059314328.
  • “Methodisch ondersteunen van mensen met hersenletsel - Greep op je leven met hooi op je vork”. Auteurs: Patty van Belle en Judith Zadoks. Uitgever: Lemma, Utrecht, ISBN 905931369 0.
  • “Brein de Baas”. Auteur: Frits Winter, ISBN 9789055136834.
  • “Omgaan met Hersenletsel - Hulp bij een veranderd leven”. Auteur: J. Palm, ISBN 9023252756.
  • Contact met lotgenoten vindt u via de vereniging Hersenletsel.nl. De vereniging biedt u ondersteuning en geeft informatie. Meer informatie staat op www.hersenletsel.nl, www.hersenletsel-uitleg.nl en
  • www.werkenmethersenletsel.nl.
  • Op de website van het ziekenhuis (www.haaglandenmc.nl) vindt u onder het specialisme Neurologie meerdere websites met informatie over ziektebeelden en organisaties.

Deze webpagina vervangt niet de adviezen van uw arts. Heeft u vragen over bepaalde klachten of adviezen, bespreek dit dan altijd met de arts die u behandelt. Dat geldt ook wanneer u:

  • Merkt dat een klacht erger wordt;
  • Twijfelt of een klacht komt door het hersenletsel.

Vragen

Heeft u na het lezen van deze webpagina nog vragen, dan kunt u contact opnemen met de CVA-nazorgpoli via de telefoonnummers 088 979 45 33 of
088 979 21 76.

Verantwoording

Deze webpagina is ontwikkeld door Lea van Baest, verpleegkundige Neurochirurgie van het St. Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg. Bij het samenstellen is onder meer gebruik gemaakt van de folder van Sint Maartenskliniek Nijmegen en literatuur. Haaglanden Medisch Centrum (HMC) heeft de tekst aangepast voor gebruik binnen HMC.

Omgaan met de gevolgen van hersenletsel

Waarom HMC?

  • Breed en gespecialiseerd zorgaanbod
  • We vernieuwen en verbeteren de zorg continu
  • Samenwerken vinden we vanzelfsprekend
  • Gastvrij ziekenhuis