Lymfoedeem

Bij lymfoedeem is er sprake van een abnormale ophoping van eiwitten en vocht in het lichaamsweefsel. Dit komt door een verstoord evenwicht van de aan- en afvoer van vocht in het lymfevatstelsel.

Specialismen en team

Afspraak en contact

088 979 23 23
ma t/m vr van 08.00 – 17.00 uur

Locatie

Cijfers

Patiënten per jaar:
800 polikliniek
12.000 kliniek
120 trainingsprogramma kankerzorg (oncologie)
128 longrevalidatie

Over lymfoedeem

Op deze webpagina leggen we uit wat lymfoedeem is, wat u zelf kunt doen om lymfoedeem onder controle te krijgen en hoe we lymfoedeem kunnen behandelen.

Wat is lymfoedeem?

Het lymfevatstelsel

Bij lymfoedeem is er sprake van een abnormale ophoping van eiwitten en vocht in het lichaamsweefsel. Dit komt door een verstoord evenwicht van de aan- en afvoer van vocht in het lymfevatstelsel. Het lymfevatstelsel neemt alle afvalstoffen, bacteriën en grote eiwitten op, die het bloedvatenstelsel niet kan vervoeren. De lymfevaten voeren deze stoffen af naar de lymfeknopen. De lymfeknopen maken stofjes aan, die bacteriën en ziekteverwekkers onschadelijk maken. Ze werken als een zuiveringssysteem en beschermen ons lichaam tegen zieken en infecties. Het gezuiverde vocht gaat terug de bloedbaan in.

Oorzaak lymfoedeem

Als lymfeknopen worden verwijderd of beschadigd raken, bijvoorbeeld door bestraling, kan het lichaam minder lymfevocht verwerken. Het lichaam kan geen nieuwe lymfeknopen aanmaken. Normaal gesproken zorgt het lichaam er dan voor dat het lymfevocht via de andere lymfeklieren loopt. Maar als er lymfeklieren zijn verwijderd, is het lymfevatstelsel kwetsbaarder. Het lymfevocht hoopt zich dan op. De opstapeling van lymfevocht noemen we lymfoedeem. Dat merkt u aan het opzwellen van lichaamsdelen. Door het ontstaan van een oedeem duurt het langer voordat het lichaam bacteriën en ziekteverwekkers onschadelijk heeft gemaakt. Hierdoor bent u eerder vatbaar voor ontstekingen. Lymfoedeem kan plotseling ontstaan. Daarom moet u goed in de gaten houden of uw arm of been dikker wordt. Wanneer u lymfoedeem heeft, is het belangrijk om een evenwicht te vinden tussen wat het lymfesysteem wel en niet aankan.

Klachten

De klachten die in de arm of het been kunnen ontstaan door een lymfoedeem, zijn:

  • zwelling
  • vermoeidheid
  • zwaar, gespannen gevoel
  • pijn en tintelingen
  • beperking in beweging
  • beperkingen in het dagelijks functioneren
  • huidafwijkingen
  • infecties

Behandeling

We kennen verschillende behandelingen voor lymfoedeem:

  • Manuele lymfedrainage
    U krijgt een massage die de opname en afvoer van lymfevocht stimuleert.
  • Bandageren
    U krijgt een zwachtel om de arm. Deze draagt u tot uw volgende behandeling.
  • Huidtaping of kinesio-taping
    U krijgt speciale huidpleisters die de afvoer van lymfe stimuleren.

Een behandeling duurt gemiddeld 30 tot 45 minuten. Het aantal behandelingen verschilt per persoon. Vaak krijgt u na de behandelingen een elastische kous om uw arm of been ter ondersteuning.

Op www.verwijsgidskanker.nl kunt u een oedeemtherapeut bij u in de buurt vinden. Zoek op ‘oedeemtherapeut’ en vul uw postcode in.

Lymfoedeem voorkomen

Bij een lymfoedeem is het belangrijk om het lymfevatstelsel zo veel mogelijk te ontzien. Daardoor is de kans kleiner dat het stelsel overbelast raakt. We hebben hiervoor een aantal adviezen op een rij gezet:

Infectie en huidzorg

  • Voorkom wondjes aan uw arm of been. Heeft u toch een wondje? Desinfecteer dit dan meteen, bijvoorbeeld met Dettol Sterilon of Betadine.
  • Zorg dat u zich niet prikt, snijdt of brandt.
  • Draag handschoenen bij ruwe karweitjes, zoals tuinieren en huishoudelijk werk.
  • Vet uw huid regelmatig in om kloofjes en kapotte nagelriemen te voorkomen.
  • Verzorg uw huid goed. Let op eeltplekken, littekens en kloven in de huid.
  • Krab niet aan de huid, ook niet als u een insectenbeet of een puistje heeft.
  • Gebruik voor het ontharen liever een ontharingscrème dan scheermesjes. Let goed op of uw huid niet geïrriteerd raakt.
  • Heeft u last van roodheid, zwelling, pijn of koorts? Neem dan direct contact op met uw behandelend (huis)arts. U heeft dan mogelijk een ontsteking of wondroos.

Bloeddruk meten, bloedprikken en aanleggen van een infuus

Heeft u lymfoedeem?
Laat dan geen bloed afnemen, een infuus prikken of bloeddruk meten aan de kant waar het lymfoedeem zit.

Heeft u een operatie gehad en heeft u geen lymfoedeem?
Dan kiezen we ervoor om bloed af te nemen, een infuus te prikken of bloeddruk meten aan de niet-geopereerde kant. Als dat niet mogelijk is, doen we dat aan de andere kant. Uit onderzoek blijkt dat dit veilig is en dat het geen invloed heeft op het ontstaan van lymfoedeem.

Belasting van arm of been

  • Zoek evenwicht tussen rust en inspanning. Alle extra activiteiten waaraan u niet gewend bent, kunnen uw arm of been overbelasten. Welke activiteiten overbelastend zijn, verschilt per persoon.
  • Pauzeer regelmatig tijdens activiteiten als stofzuigen, computeren, handwerken en tuinieren.
  • Verdeel uw taken over de dag. Doe niet alles achter elkaar.
  • Ga niet te lang door met een nieuwe activiteit. Kijk eerst hoe de arm of het been reageert. Als u geen last heeft, kunt u de activiteit rustig opbouwen.

Bewegen

  • Blijf in beweging. Als u de spieren geregeld aanspant, versterkt u de werking van de spieren als pomp. Hierdoor verbetert de afvoer van het lymfevocht. Door pijn of angst om te bewegen, beweegt uw arm of been mogelijk te weinig.
  • U mag normaal bewegen en licht sporten. Probeer vijf keer per week dertig minuten matig intensief te bewegen.
  • Vermijd zwaar tillen, trekken, zware huishoudelijke taken en intensief sporten.
  • Voorkom overgewicht. Als het nodig is, nodig kunt u een consult bij de diëtiste aanvragen of en beweegprogramma volgen. Vraag hiernaar bij uw verpleegkundig specialist.
  • Voor uw been: ga regelmatig fietsen, zwemmen of (nordic) wandelen. Bouw dit rustig op. Zorg ervoor dat het bewegen niet leidt tot vermoeidheid of pijn in het been. Krijgt u deze klachten wel? Leg dan het been hoog op een kussen, zodat het even kan rusten.
  • Voor uw arm: geef de arm rust, als u voelt dat uw arm moe wordt of als u pijn in uw arm of schouder krijgt. Leg de arm eventueel op een kussen. Als u dit op tijd doet, verdwijnen de klachten meestal vanzelf.

Temperatuur

Sterk wisselende temperaturen zorgen ervoor dat er veel bloed naar het weefsel stroomt. Hierdoor kan het lymfevocht zich ophopen.

  • Leg geen warme of koude pakkingen op uw arm, schouder, borstkas of been, zoals een kersenpittenzak, kruik of koelzak.
  • Neem geen hete douches of baden.
  • Ga niet naar de sauna.
  • Ga niet te lang in de zon. Voorkom dat u verbrandt. Houd bestraalde huid uit de zon.
  • Is het warm weer? Neem dan vaker pauzes, geef uw arm of been rust en span uzelf niet te veel in.

Goede doorstroom

Zorg dat het lymfevocht goed kan doorstromen:

  • Draag geen knellende kleding.
  • Zorg voor goed zittend ondergoed dat niet knelt rond de borstkas of snijdt in de liezen.
  • Hang geen tas over uw schouder.
  • Heeft u een borstprothese? Deze mag niet te zwaar zijn. Kies eventueel voor een lichtgewicht prothese of een contactprothese.

Reizen

Als u langdurig stilzit tijdens een reis, vermindert de werking van de spieren als pomp. Dit zorgt voor minder afvoer van lymfevocht. Kreeg u een kous aangemeten? Draag deze dan als het mogelijk is.

Zorg dat u tijdens een vliegreis geregeld beweegt en af en toe enkele oefeningen doet, bijvoorbeeld met een stressballetje. Als u hiervoor de ruimte heeft, doet u tijdens het reizen regelmatig onderstaande oefeningen. Deze oefeningen doet u normaal gesproken thuis.

Oefeningen

Doe de volgende oefeningen twee keer per dag. Voer de oefeningen uit in een rustig tempo. Zorg voor rustmomenten in de oefeningen. Houd bijvoorbeeld een houding één tel vast en neem dan drie tot vijf tellen rust.

Ademhalingsoefening

lymfoedeem01.pngDe afvoer van het lymfesysteem werkt het beste als u zich ontspant. Een diepe buikademhaling stimuleert de lymfeknopen. Start daarom altijd met deze ademhalingsoefening:

  • Ga op uw rug liggen met opgetrokken benen.
  • Plaats de handen op de buik.
  • Adem rustig in door de neus, richting de buik.
  • Adem rustig uit via de mond, totdat u alle adem heeft uitgeblazen.
    Doe hier zeven tot tien seconden over.
  • Herhaal dit drie keer.

Draaien van de nek

lymfoedeem02.png

Door uw nek te draaien, prikkelt u de lymfeknopen in de hals:

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Draai rustig uw hoofd van de ene naar de andere kant. Kijk mee in de richting van de beweging.
  • Blijf rustig doorademen.
  • Herhaal dit tien keer.

Kantelen van de nek

lymfoedeem03.pngOok door uw nek te kantelen, prikkelt u de lymfeknopen in de hals:

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Kantel rustig uw hoofd, met het oor richting je schouder. Uw schouder blijft ontspannen.
  • Blijf rustig doorademen.
  • Herhaal dit tien keer.

Heup buigen

  • Ga op de rug liggen.
  • Trek uw been richting uw borst.
  • Strek uw been uit, richting het plafond.
  • Laat uw been rustig terugzakken in de richting van de vloer. Ontspan.
  • Herhaal dit tien keer.

lymfoedeem04.png

Heup strekken

  • Ga op de rand van uw bed liggen.
  • Laat uw been over de rand van het bed hangen. Uw heup is nu gestrekt.
  • Trek vanuit uw heup uw voet een stukje omhoog van de grond.
  • Laat uw been weer ontspannen. De heup is weer gestrekt.
  • Herhaal dit tien keer.

Kleermakershouding

  • Ga op uw rug op de grond of een matras liggen.
  • Buig uw benen.
  • Zet uw voeten tegen elkaar.
  • Laat uw knieën rustig naar buiten zakken.
  • Beweeg vervolgens uw knieën naar elkaar toe.
  • Herhaal dit tien keer.

Knie strekken

  • Ga op de rand van uw bed zitten.
  • Streek uw been recht vooruit. Uw knie is nu gestrekt.
  • Laat uw been weer rustig terugzakken, zodat uw voet weer op de grond komt.
  • Herhaal dit tien keer.

Voeten bewegen

  • Ga liggen of zitten.
  • Beweeg uw voeten zo ver als u kunt.
  • Doe alsof u de koppeling van een auto laat opkomen en dat u daarna gas geeft.
  • Herhaal dit tien keer.

Lymfoedeem

Waarom HMC?

Gespecialiseerd in:

  • Longrevalidatie
  • Bewegen voor patiënten met kanker
  • Pijnbestrijding met TENS
  • Handfysiotherapie
  • Oedeemtherapie
  • Hydrotherapie
  • Bewegen voor ouderen