Fysiotherapie bij lymfoedeem in het hoofd-halsgebied

Door het verwijderen of bestralen van lymfeklieren in de hals kan lymfoedeem (een vochtophoping) ontstaan. Met oefeningen kunt u hier iets aan doen.

Specialismen en team

Afspraak en contact

088 979 23 23
ma t/m vr van 08.00 – 17.00 uur

Locatie

Cijfers

Trainingsprogramma kankerzorg
120 patiënten per jaar

Over fysiotherapie bij lymfoedeem in het hoofd-halsgebied

Door het verwijderen of bestralen van lymfeklieren in de hals kan lymfoedeem (een vochtophoping) ontstaan. Met oefeningen kunt u hier iets aan doen.

De arts heeft een deel van de lymfeklieren in uw hals verwijderd. Of we hebben de lymfeklieren in uw hals bestraald. Het kan daardoor zijn dat de lymfeklieren minder goed werken. Hierdoor kan lymfoedeem ontstaan in het hoofd-halsgebied. Het hoofd-halsgebied bestaat uit uw hals en uw gezicht. Hieronder leggen we uit wat lymfoedeem is. Ook beschrijven we wat u zelf kunt doen om het oedeem onder controle te krijgen.

Wat is lymfoedeem?

Het lymfevatstelsel

Bij lymfoedeem heeft u last van een ophoping van eiwitten en vocht in het lichaamsweefsel. Dit komt door een verstoord evenwicht van de aan- en afvoer van vocht in het lymfevatstelsel. Het lymfevatstelsel neemt alle afvalstoffen, bacteriën en grote eiwitten op, die het bloedvatenstelsel niet kan vervoeren. De lymfevaten voeren dit af naar de lymfeklieren. De lymfeklieren maken stofjes aan. Die stofjes maken bacteriën en ziekteverwekkers onschadelijk. De lymfeklieren werken dus als een zuiveringssysteem. Ze beschermen ons lichaam tegen ziekten en infecties. Het gezuiverde vocht gaat via de lymfeklieren terug de bloedbaan in.

Oorzaak lymfoedeem

Zijn lymfeklieren verwijderd of beschadigd, bijvoorbeeld door bestraling? Dan kan uw lichaam minder lymfevocht verwerken. Het lichaam kan namelijk geen nieuwe lymfeklieren aanmaken. Normaal gesproken zorgt het lichaam er dan voor dat het lymfevocht via de andere lymfeklieren loopt. Maar als er lymfeklieren zijn verwijderd of beschadigd, is het lymfevatstelsel kwetsbaarder. Het lymfevocht hoopt zich dan op. De opstapeling van lymfevocht noemen we lymfoedeem.

U merkt aan het opzwellen van lichaamsdelen dat u last heeft van lymfoedeem. Door het ontstaan van oedeem duurt het langer voordat het lichaam bacteriën en ziekteverwekkers onschadelijk maakt. Hierdoor krijgt u eerder ontstekingen. Lymfoedeem kan plotseling ontstaan. Daarom moet u goed in de gaten houden of uw hals of gezicht dikker wordt. Het is belangrijk om een evenwicht te vinden tussen wat het lymfesysteem wel en niet aankan als u last heeft van lymfoedeem.

Klachten

De klachten die in het hoofd-halsgebied kunnen ontstaan door lymfoedeem, zijn:

  • zwelling
  • vermoeidheid
  • zwaar, gespannen gevoel in hoofd en/of hals
  • pijn en tintelingen
  • minder goed kunnen bewegen
  • minder goed kunnen functioneren
  • huidafwijkingen in het hoofd-halsgebied
  • infecties in het hoofd-halsgebied

Adviezen

Bij lymfoedeem is het belangrijk om het lymfesysteem zoveel mogelijk te ontzien. Dan is de kans kleiner dat het stelsel overbelast raakt. We hebben hieronder een aantal adviezen voor u op een rij gezet:

Infectie en huidzorg

  • Voorkom wondjes op uw gezicht en hals. Heeft u toch een wondje? Desinfecteer dit dan meteen, bijvoorbeeld met Dettol Sterilon of Betadine.
  • Draag handschoenen als u in de tuin werkt of ruwe kwarweitjes doet.
  • Vet de huid regelmatig in om kloofjes en kapotte nagelriemen te voorkomen.
  • Krab niet aan de huid, ook niet als u een insectenbeet of een puistje heeft.
  • Gebruik voor het ontharen liever een ontharingscrème of elektrisch scheerapparaat dan scheermesjes. Let goed op dat uw huid niet geïrriteerd raakt.
  • Laat bij voorkeur geen bloed afnemen, een infuus prikken of bloeddruk meten aan de kant waar het lymfoedeem zit.

Heeft u last van roodheid, zwelling, pijn of koorts? Neem dan contact op met uw behandelend arts of de huisarts. U heeft dan mogelijk een ontsteking of wondroos. U krijgt dan antibiotica.

Bewegen

  • Blijf in beweging. Het kan zijn dat u uw nek en schouder te weinig beweegt door pijn of angst om te bewegen. Als u de spieren regelmatig aanspant, werken de spieren als een pomp. Hierdoor gaat de afvoer van het lymfevocht beter.
  • Ontzie uw lichaam niet te veel. U mag normaal bewegen en licht sporten.
  • Ga regelmatig fietsen, zwemmen of (nordic) wandelen. Bouw dit rustig op. Zorg ervoor dat het bewegen niet leidt tot vermoeidheid of pijn in gezicht, hoofd, hals of schouder. Neem rust als u meer klachten krijgt.
  • Zorg dat u niet te zwaar wordt.

Belasting van de schouder en nek

  • Zoek evenwicht tussen rust en inspanning. Alle extra activiteiten waaraan uw nek en schouder niet gewend zijn, kunnen zorgen voor overbelasting. Welke activiteiten de nek en schouder overbelasten, verschilt per persoon.
  • Vermijd zware klussen boven het hoofd, zoals plafonds witten. Ook tuinieren kunt u beter niet doen.
  • Verdeel uw taken over de dag. Doe niet alles achter elkaar.
  • Ga niet te lang door met een nieuwe activiteit. Kijk eerst hoe uw lichaam reageert. Als er geen reactie is, kunt u de activiteit rustig opbouwen.
  • Laat de arm niet steeds langs uw lijf hangen. Stop uw hand in uw jaszak wanneer u wandelt. Leg uw arm op de armleuning of een kussen als u zit.

Temperatuur

Sterk wisselende temperaturen zorgen ervoor dat er veel bloed naar het weefsel stroomt. Hierdoor kan het lymfevocht zich ophopen.

  • Neem geen hete douches of baden. Ga niet naar de sauna.
  • Voorkom dat u verbrandt in de zon. Houd bestraalde huid uit de zon.
  • Is het warm weer? Neem dan vaker pauzes, geef uw lichaam rust en span u niet te veel in.

Goed doorstromen lymfevocht

Zorg dat het lymfevocht goed kan doorstromen:

  • Draag geen knellende stropdassen of sieraden om de hals. Draag verder geen zware tassen over de schouder.
  • We raden u aan om gebruik te maken van een dik of dubbelkussen. U hoofd ligt dan iets rechterop in bed. De zwaartekracht helpt om het vocht goed af te voeren.

Reizen

Als u lang stilzit tijdens een reis, werken de spieren minder als pomp. Daardoor gaat de afvoer van lymfevocht minder goed. Doe daarom ook tijdens het reizen regelmatig onderstaande oefeningen. Draag als het mogelijk is de bandage die u kreeg aangemeten.

Oefeningen

Doe de volgende oefeningen 2 keer per dag als u last heeft van lymfoedeem in het hoofd-halsgebied. Voer de oefeningen uit in een rustig tempo. Zorg voor rustmomenten in de oefeningen. Houd bijvoorbeeld een houding 1 tel vast en neem dan 3 tot 5 tellen rust.

Ademhalingsoefening

ademhalingsoefening.png

Het lymfesysteem werkt het beste als u zich ontspant. Een diepe buikademhaling stimuleert de lymfeklieren. Start daarom altijd met deze ademhalingsoefening:

  • Ga op uw rug liggen met opgetrokken benen.
  • Plaats de handen op de buik.
  • Adem rustig in door de neus, richting de buik.
  • Adem rustig uit via de mond, totdat u alle adem heeft uitgeblazen. Doe hier zeven tot tien seconden over.
  • Herhaal dit drie keer.

Draaien van de nek

draaiennek.png

Door uw nek te draaien, prikkelt u de lymfeklieren in de hals:

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Draai rustig uw hoofd van de ene naar de andere kant. Kijk mee in de richting van de beweging.
  • Blijf rustig doorademen.
  • Herhaal dit tien keer.

Kantelen van de nek

kantelennek.png

Ook door uw nek te kantelen, prikkelt u de lymfeklieren in de hals:

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Kantel rustig uw hoofd, met het oor richting je schouder. Uw schouder blijft ontspannen.
  • Blijf rustig doorademen.
  • Herhaal dit tien keer.

De schouders naar voren draaien

schoudersnaarvorendraaien

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Maak met uw schouders een cirkel naar voren. Trek uw schouders achtereenvolgens naar achter, omhoog en naar voren. Ontspan.
  • Herhaal dit tien keer.

Fysiotherapie bij lymfoedeem in het hoofd-halsgebied

Waarom HMC?

Gespecialiseerd in:

  • Longrevalidatie
  • Bewegen voor patiënten met kanker
  • Pijnbestrijding met TENS
  • Handfysiotherapie
  • Oedeemtherapie
  • Hydrotherapie
  • Bewegen voor ouderen