Fysiotherapie bij lymfoedeem aan het been

De arts heeft een deel van de lymfklieren uit uw buik of lies verwijderd. Soms zijn uw lymfeklieren bestraald. Dit kan zorgen voor een verminderde werking van de lymfeklieren. In beide gevallen kan daardoor lymfoedeem ontstaan.

Specialismen en team

Afspraak en contact

088 979 23 23
ma t/m vr van 08.00 – 17.00 uur

Locatie

Cijfers

Patiënten per jaar:
800 polikliniek
12.000 kliniek
120 trainingsprogramma kankerzorg (oncologie)
128 longrevalidatie

Over fysiotherapie bij lymfoedeem aan het been

De arts heeft een deel van de lymfklieren uit uw buik of lies verwijderd. Soms zijn uw lymfeklieren bestraald. Dit kan zorgen voor een verminderde werking van de lymfeklieren. In beide gevallen kan daardoor lymfoedeem ontstaan.

Op deze webpagina leggen we uit wat lymfoedeem is en wat u zelf kunt doen om het oedeem onder controle te krijgen.

Wat is lymfoedeem?

Het lymfevatstelsel

Bij lymfoedeem is er sprake van een abnormale ophoping van eiwitten en vocht in het lichaamsweefsel. Dit komt door een verstoord evenwicht van de aan- en afvoer van vocht in het lymfevatstelsel. Het lymfevatstelsel neemt alle afvalstoffen, bacteriën en grote eiwitten op, die het bloedvatenstelsel niet kan vervoeren. De lymfevaten voeren deze stoffen af naar de lymfeknopen. De lymfeknopen maken stofjes aan, die bacteriën en ziekteverwekkers onschadelijk maken. Ze werken als een zuiveringssysteem en beschermen ons lichaam tegen zieken en infecties. Het gezuiverde vocht gaat terug de bloedbaan in.

Oorzaak lymfoedeem

Als lymfeknopen worden verwijderd of beschadigd raken, bijvoorbeeld door bestraling, kan het lichaam minder lymfevocht verwerken. Het lichaam kan geen nieuwe lymfeknopen aanmaken. Normaal gesproken zorgt het lichaam er dan voor dat het lymfevocht via de andere lymfeklieren loopt. Maar als er lymfeklieren zijn verwijderd, is het lymfevatstelsel kwetsbaarder. Het lymfevocht hoopt zich dan op. De opstapeling van lymfevocht noemen we lymfoedeem. Dat merkt u aan het opzwellen van lichaamsdelen. Door het ontstaan van een oedeem duurt het langer voordat het lichaam bacteriën en ziekteverwekkers onschadelijk heeft gemaakt. Hierdoor bent u eerder vatbaar voor ontstekingen. Lymfoedeem kan plotseling ontstaan. Daarom moet u goed in de gaten houden of uw been dikker wordt. Wanneer u lymfoedeem heeft, is het belangrijk om een evenwicht te vinden tussen wat het lymfesysteem wel en niet aankan.

Klachten

De klachten die in het been kunnen ontstaan door een lymfoedeem, zijn:

  • zwelling
  • vermoeidheid
  • zwaar, gespannen gevoel
  • pijn en tintelingen
  • beperking in beweging
  • beperkingen in het dagelijks functioneren
  • huidafwijkingen
  • infecties

Adviezen

Bij een lymfoedeem is het belangrijk om het lymfevatstelsel zo veel mogelijk te ontzien. Daardoor is de kans kleiner dat het stelsel overbelast raakt. We hebben hiervoor een aantal adviezen op een rij gezet:

Infectie en huidzorg

  • Voorkom wondjes aan uw been. Heeft u toch een wondje, desinfecteer dit dan meteen, bijvoorbeeld met Dettol Sterilon of Betadine.
  • Let op eeltplekken, littekens en kloven in de huid. Verzorg uw huid goed.
  • Krab niet aan de huid, ook niet als u een insectenbeet of een puistje heeft.
  • Gebruik voor het ontharen liever een ontharingscrème dan scheermesjes. Let goed op of uw huid niet geïrriteerd raakt.
  • Laat bij voorkeur geen bloed afnemen, een infuus prikken of bloeddruk meten aan de kant waar het lymfoedeem zit.

Heeft u last van roodheid, zwelling, pijn of koorts? Neem dan contact op met uw behandelend (huis)arts. U heeft dan mogelijk een ontsteking of wondroos. U krijgt dan antibiotica.

Bewegen

  • Blijf in beweging. Als u de spieren geregeld aanspant, versterkt u de werking van de spieren als pomp. Hierdoor verbetert de afvoer van het lymfevocht. Door pijn of angst om te bewegen, beweegt u uw been mogelijk te weinig.
  • Ontzie uw been niet te veel. U mag normaal bewegen en licht sporten.
  • Vermijd zwaar tillen, trekken, zware huishoudelijke taken en intensief sporten.
  • Ga regelmatig fietsen, zwemmen of (nordic) wandelen. Bouw dit rustig op. Zorg ervoor dat het bewegen niet leidt tot vermoeidheid of pijn in het been. Krijgt u deze klachten wel? Leg dan het been hoog op een kussen, zodat het even kan rusten.
  • Voorkom overgewicht.

Belasting van het been

  • Zoek evenwicht tussen rust en inspanning. Alle extra activiteiten waaraan uw been niet gewend is, kunnen het been overbelasten. Welke activiteiten het been overbelasten, verschilt per persoon.
  • Pauzeer regelmatig tijdens activiteiten als computeren, handwerken en tuinieren.
  • Verdeel uw taken over de dag. Doe niet alles achter elkaar.
  • Ga niet te lang door met een nieuwe activiteit. Kijk eerst hoe het been reageert. Als het been in orde blijft, kunt u de activiteit rustig opbouwen.
  • Voelt u been moe aan of heeft u pijn in het been? Geef uw been dan even rust door het hoog op een kussen te leggen.

Temperatuur

Sterk wisselende temperaturen zorgen ervoor dat er veel bloed naar het weefsel stroomt. Hierdoor kan het lymfevocht zich ophopen.

  • Leg geen kersenpittenzak, kruik, infrarood- of warme pakkingen op uw been.
  • Neem geen hete douches of baden.
  • Ga niet naar de sauna.
  • Voorkom dat u verbrand in de zon. Houd bestraalde huid uit de zon.
  • Is het warm weer? Neem dan vaker pauzes, geef uw been rust en span uzelf niet te veel in.

Goede doorstroom

Zorg dat het lymfevocht goed kan doorstromen:

  • Draag geen knellende kleding.
  • Zorg voor goed zittend ondergoed dat niet knelt of snijdt in de liezen.

Reizen

Als u langdurig stilzit tijdens een reis, vermindert de werking van de spieren als pomp. Dit zorgt voor minder afvoer van lymfevocht. Doe daarom tijdens het reizen regelmatig onderstaande oefeningen. Draag als het mogelijk is, de kous die u kreeg aangemeten.

Oefeningen

Doe de volgende oefeningen twee keer per dag. Voer de oefeningen uit in een rustig tempo. Zorg voor rustmomenten in de oefeningen. Houd bijvoorbeeld een houding één tel vast en neem dan drie tot vijf tellen rust.

Ademhalingsoefening

ademhalingsoefening.png

De afvoer van het lymfesysteem werkt het beste als u zich ontspant. Een diepe buikademhaling stimuleert de lymfeknopen. Start daarom altijd met deze ademhalingsoefening:

  • Ga op uw rug liggen met opgetrokken benen.
  • Plaats de handen op de buik.
  • Adem rustig in door de neus, richting de buik.
  • Adem rustig uit via de mond, totdat u alle adem heeft uitgeblazen. Doe hier zeven tot tien seconden over.
  • Herhaal dit drie keer.

Draaien van de nek

draaiennek.png

Door uw nek te draaien, prikkelt u de lymfeknopen in de hals:

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Draai rustig uw hoofd van de ene naar de andere kant. Kijk mee in de richting van de beweging.
  • Blijf rustig doorademen.
  • Herhaal dit tien keer.

Kantelen van de nek

kantelennek.png

Ook door uw nek te kantelen, prikkelt u de lymfeknopen in de hals:

  • Ga rechtop zitten.
  • Leg uw handen in uw schoot.
  • Laat uw schouders ontspannen hangen.
  • Kantel rustig uw hoofd, met het oor richting je schouder. Uw schouder blijft ontspannen.
  • Blijf rustig doorademen.
  • Herhaal dit tien keer.

Heup buigen

heup buigen

  • Ga op de rug liggen.
  • Trek uw been richting uw borst.
  • Strek uw been uit, richting het plafond.
  • Laat uw been rustig terugzakken in de richting van de vloer. Ontspan.
  • Herhaal dit tien keer.

Heup strekken

heup_strekken.png

  • Ga op de rand van uw bed liggen.
  • Laat uw been over de rand van het bed hangen. Uw heup is nu gestrekt.
  • Trek vanuit uw heup uw voet een stukje omhoog van de grond.
  • Laat uw been weer ontspannen. De heup is weer gestrekt.
  • Herhaal dit tien keer.

Kleermakershouding

kleermakershouding.png

  • Ga op uw rug op de grond of een matras liggen.
  • Buig uw benen.
  • Zet uw voeten tegen elkaar.
  • Laat uw knieën rustig naar buiten zakken.
  • Beweeg vervolgens uw knieën naar elkaar toe.
  • Herhaal dit tien keer.

Knie strekken

knie strekken

  • Ga op de rand van uw bed zitten.
  • Streek uw been recht vooruit. Uw knie is nu gestrekt.
  • Laat uw been weer rustig terugzakken, zodat uw voet weer op de grond komt.
  • Herhaal dit tien keer.

Voeten bewegen

voeten_bewegen.png

  • Ga liggen of zitten.
  • Beweeg uw voeten zo ver als u kunt.
  • Doe alsof u de koppeling van een auto laat opkomen en dat u daarna gas geeft.
  • Herhaal dit tien keer.

Fysiotherapie bij lymfoedeem aan het been

Waarom HMC?

Gespecialiseerd in:

  • Longrevalidatie
  • Bewegen voor patiënten met kanker
  • Pijnbestrijding met TENS
  • Handfysiotherapie
  • Oedeemtherapie
  • Hydrotherapie
  • Bewegen voor ouderen