Behandelen van constitutioneel eczeem met crème en zalf

Eczeem is een langdurige (chronische) huidaandoening. De huid is vaak droog en ontstoken. Hierdoor ziet de huid er rood uit, jeukt en kan warm aanvoelen. Constitutioneel eczeem is eczeem dat ontstaat door een erfelijke aanleg. Andere namen voor constitutioneel eczeem zijn atopisch eczeem en atopische dermatitis.

Specialismen en team

HMC Antoniushove
HMC Bronovo
HMC Westeinde
088 979 24 45
ma t/m vr van 08.00 - 17.00 uur

Buiten kantooruren
Hadoks
070 346 96 69

Poliklinieken

Cijfers

Per jaar
Meer dan 10.000 patiënten op de polikliniek Dermatologie

Over behandelen van constitutioneel eczeem met crème en zalf

Eczeem is een langdurige (chronische) huidaandoening. De huid is vaak droog en ontstoken. Hierdoor ziet de huid er rood uit, jeukt en kan warm aanvoelen. Constitutioneel eczeem is eczeem dat ontstaat door een erfelijke aanleg. Andere namen voor constitutioneel eczeem zijn atopisch eczeem en atopische dermatitis.

Droge huid

De huid bestaat uit verschillenden lagen. De buitenste laag is de opperhuid. De opperhuid zorgt voor bescherming tussen het lichaam en de omgeving. Een normale opperhuid heeft goed aangesloten cellen met genoeg huidvet ertussen. Een goed werkende opperhuid biedt bescherming tegen kou, warmte, water, zeep, irriterende stoffen en allergenen. De huid blijft zacht en soepel doordat deze goed vocht vasthoudt. De opperhuid is te vergelijken met een bakstenen muur. De cellen vormen de bakstenen en de huidvetten vormen het cement.

De huid van iemand met eczeem bevat minder huidvet (cement). De huid kan minder vocht vasthouden en is daardoor droger. De huid beschermt minder goed. Hierdoor kunnen irriterende stoffen, bacteriën of allergenen de huid binnendringen. Het eiwit filaggrine in de huid lijkt hierin een rol te spelen. Een deel van de patiënten met atopisch eczeem heeft te weinig filaggrine in de huid. Dit is erfelijk bepaald. Het tekort aan filaggrine veroorzaakt een droge huid.

 behandelen_van_constitutioneel_eczeem_fig01.jpg

niet droge huid                                   droge huid

Ontstaan van eczeem

De precieze oorzaak van eczeem is onbekend. Verschillende factoren kunnen een rol spelen. Eczeem vormt een onderdeel van het 'atopisch syndroom'. Hier horen ook astma, hooikoorts en voedingsallergieën bij. Vaak heeft de patiënt één of meer familieleden met één of meer van deze klachten. Erfelijke aanleg speelt dus een rol.

Het eczeem ontstaat meestal rond de derde levensmaand. Het eczeem bij een baby bevindt zich voornamelijk in het gezicht en achter de oren, op de behaarde hoofdhuid, op de romp, op de armen en op de benen. Op de peuterleeftijd bevindt het eczeem zich vooral in de huidplooien zoals de ellebogen, knieën, polsen en enkels. Na het tiende levensjaar bevindt het eczeem zich voornamelijk op de handen, voeten en de binnenkant van de ellebogen en knieën.

Behandeling

Basiszalf of -crème

De basisbehandeling bij eczeem bestaat uit het vet houden van de droge huid. Hiervoor gebruikt u een basiszalf of basiscrème. Een zalf is op vetbasis en een crème op waterbasis. Over het algemeen reageert de huid beter op een zalf, omdat deze vetter is. Er zijn ook verschillende combinaties met vaseline.

Het is belangrijk dat u met iets smeert, wat prettig in gebruik is. Zo houdt u het smeren goed vol. Smeer het lichaam elke dag één tot twee keer in zijn geheel in, ook als u geen eczeem ziet. Zo lang u de huid vet houdt, blijft het eczeem langer rustig.

De verschillende basisproducten kunt u combineren. U kunt bijvoorbeeld 's ochtends een crème smeren en 's avonds een zalf. Wat het fijnste is in gebruik is voor iedereen anders. Probeer daarom verschillende basiszalven en -crèmes uit om te weten wat voor u het prettigst in gebruik is en wat het beste werkt.

Dermatocorticosteroïden

Naast de basisbehandeling is het belangrijk om een ontstekingsremmende crème of zalf te smeren, wanneer het eczeem actief is. De eerste keus hierbij zijn dermatocorticosteroïden. Deze noemen we ook wel hormoonzalven en hormooncrèmes. Dermatocorticosteroïden zijn afgeleid van het hormoon cortisol. Cortisol heeft veel belangrijke functies voor het lichaam. Een van deze functies is het remmen van ontstekingen. Een dermatocorticosteroïde kan dus de ontstekingen van de huid (het eczeem) remmen. Klachten van jeuk, roodheid en zwelling van de huid worden hierdoor minder.

Klasses
Dermatocorticosteroïden bestaan in verschillende klasses of sterktes. Welke klasse het meest geschikt is, hangt af van:

  • de leeftijd
  • de ernst van het eczeem
  • de grootte van het oppervlak dat u insmeert
  • de plek waar het eczeem zit

Klasse 1 en 2 zijn meestal voor kinderen in de leeftijd tot twee jaar. Bij ernstig eczeem schrijft de arts soms korte tijd een klasse 3-crème of -zalf voor.

Klasse (sterkte)   Stofnaam Merknaam
Klasse 1 (zwak)  Hydrocortisonacetaat 1%  
Klasse 2 (matig) Triamcinolonacetonide 0,1%  
  Clobetasonbutyraat 0,05% Emovate
  Flumetason 0,02%  Locacorten
  Hydrocortisonbutyraat 0,1% Locoïd (ook emulsie en lotion)
Klasse 3 (sterk) Mometason 0,1% Elocon
  Betamethason valeraat 0,1% Betnelan, Celestoderm
  Fluticason (creme 0,05%, zalf 0,005%) Cutivate
  Betamethason dipropionaat 0,05% Diprosone
  Desoximetason 0,25% Ibaril, Topicorte (lotion)
Klasse 4 (zeer sterk) Clobetasol propionaat 0,05% Dermovate
  Betamethason diproprionaat 0,05% in propyleenglycol Diprolene

Smeerschema
Een dermatocorticosteroïde is het effectiefste middel bij eczeem. Bij goed gebruik geeft het nauwelijks bijwerkingen en is het veilig in gebruik. Het is belangrijk is dat u het middel niet langdurig dagelijks smeert. Hierdoor kan het effect minder worden en kunnen bijwerkingen ontstaan. U moet smeren met tussenpozen. Vaak geeft de arts het advies om tijdens de basisbehandeling maximaal vier dagen wel te smeren en drie dagen niet. Smeer vooral niet te dun. Soms adviseert de apotheek om wel dun te smeren, maar een dunne laag zorgt ervoor dat de dermatocorticosteroïden vaak niet goed werken.

Er zijn geen aanwijzingen dat twee keer per dag smeren met dermatocorticosteroïden tijdens de basisbehandeling beter werkt. Het kan echter wel lijden tot bijwerkingen. Wanneer het eczeem heel erg actief is, adviseert de arts bij kinderen soms wel om twee keer per dag te smeren. Na één tot twee weken start u dan meestal met het afbouwen. Hieronder staat een voorbeeld van een afbouwschema:

  Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 Week 6 Week 7
 Maandag XX  X  X X  X  X  X
 Dinsdag XX  X  X X  X  X  _
 Woensdag XX  X  X  X  X  _  _
 Donderdag XX  X  X  X  _  _  _
 Vrijdag XX  X  X  _  _  _  _
 Zaterdag XX  X  _  _  _  _  _
 Zondag XX  X  _  _  _  _  _

xx = twee keer per dag smeren
x = één keer per dag smeren
- = geen hormoonzalf, wel basiszalf of -crème

Soms is het beter om het smeren met dermatocorticosteroïden niet helemaal af te bouwen, maar te blijven smeren zodat het eczeem goed onder controle blijft. Zo voorkomt u ook dat u het smeren elke keer opnieuw moet op- en afbouwen. Het is belangrijk dat u tijdens de actieve fase van het eczeem ook blijft smeren met de basiszalven of -crèmes. Zorg dat er minstens zestig minuten zitten tussen het smeren van de dermatocorticosteroïden en de basiszalf.

Hoeveelheid zalf of crème
Houd u aan de richtlijn voor smeren met een dermatocorticosteroïd. De hoeveelheid die u gebruikt, meten we af in een vingertopeenheid (fingertip unit of FTU). Dit is één streepje zalf of crème op het bovenste kootje van de wijsvinger van een volwassene.

behandelen_van_constitutioneel_eczeem_fig02.jpg

Eén vingertopeenheid (FTU) is ongeveer gelijk aan 0,5 gram zalf.

Aantal vingertopeenheden per leeftijd per lichaamsdeel: 

Leeftijd 3-12 mnd. 1-2 jaar 3-5 jaar 6-10 jaar 11-16 jaar  Volwassen
Gezicht en nek 1 1,5 1,5  2  2,5 2,5
Arm en hand 1 1,5 2  2,5  3 4
Been en voet 1,5 2 3  4,5  6 8
Romp voorkant 1 2 3  3,5  5 7
Romp achterkant 1,5 3 3,5  5  6 7
Hele lichaam 8,5 13,5 18  24,5  31,5 40,5

Bijwerkingen

De kans op bijwerkingen is klein. U kunt bijwerkingen zoveel mogelijk voorkomen door te smeren met tussenpozen en volgens de voorschriften. Dit geldt voor de basiszalven en de dermatocorticosteroïden. Bijwerkingen van dermatocorticosteroïden zijn:

  • dunner worden van de huid
  • verwijde bloedvaatjes vlak onder het oppervlak van de huid
  • puistjes
  • striemen (striae)

Het risico op bijwerkingen is groter op plekken van het lichaam waar de huid dunner is, bijvoorbeeld in het gezicht, op de oogleden, in de lichaamsplooien of op de geslachtsdelen.

  • Sommige bijwerkingen zijn tijdelijk, bijvoorbeeld een dunner wordende huid.
  • Andere bijwerkingen zijn blijvend, bijvoorbeeld striae. Striae kunnen zich ontwikkelen in de liezen, op de binnenzijde van de bovenbenen, in de oksels en op de binnenzijde van de bovenarmen. Vooral bij kinderen net voor en in de puberteit is er een groter risico op het ontwikkelen van striae.

Jeuk

Patiënten met eczeem hebben soms veel last van jeuk. Om de jeuk tegen te gaan, gaan patiënten – met name kinderen – vaak wrijven en krabben. Dat lucht even op, maar dat is maar van korte duur. Uiteindelijk wordt het eczeem juist erger door het krabben. De huid raakt erdoor beschadigd, waardoor bepaalde stoffen en bacteriën makkelijker de huid kunnen binnendringen. Hierdoor ontstaan nieuwe irritaties, beschadigingen en infecties. Ook vergroot het de kans op het ontwikkelen van een (contact)allergie. Dit kan het eczeem verergeren.

Zo gaat u jeuk zoveel mogelijk tegen, bij uzelf of bij uw kind:

  • Smeer de huid goed in met een vette basiszalf of basiscrème. Hoe droger de huid, hoe meer jeuk.
  • Trek (uw kind) katoenen kleding aan. Katoen laat de huid ademen en voert warmte af. Wollen of synthetische kleding geven vaak meer jeuk.
  • Dep de huid droog na het douchen, baden of zwemmen. Smeer de huid direct in met een vette basiszalf of basiscrème.
  • Zorg voor een koele slaapkamer. Warmte zorgt vaak voor meer jeuk.
  • Bied afleiding aan een kind dat jeuk heeft.
  • Zorg voor voldoende rust en regelmaat bij kinderen die verkouden of ziek zijn. Anders kan het eczeem verergeren.
  • Eventueel kan uw arts antihistamine tegen de jeuk voorschrijven, in de vorm van druppels of tabletten.

Allergie

  • Voedselallergie is geen oorzaak van eczeem. Voedselallergie kan wel zorgen dat eczeemklachten erger worden.
  • Jonge kinderen met matig tot ernstig eczeem hebben een groter risico om een voedselallergie te ontwikkelen. Dit komt doordat hun huidbarrière verstoord is. De huidbarrière wordt gevormd door de bovenste lagen van de huid. Bij een kapotte huid kunnen voedselallergenen in contact komen met het afweersysteem. Daar ziet het lichaam de voedselallergenen als een ongewenste stof. Zo kan zich een allergie ontwikkelen.
  • De juiste manier om voor het eerst met voeding in aanraking te komen, is via het maagdarmkanaal.
  • Om een mogelijke voedselallergie te voorkomen is het belangrijk dat u het eczeem goed behandelt en dat u een kind zo jong mogelijk pinda en eieren laat eten. Vanaf de leeftijd van vier maanden kunt u een kind voedsel als pindakaas en eieren laten eten. Hiervoor hebben we speciale introductieschema's.

Andere soorten behandelingen

Andere mogelijkheden om eczeem op de huid (lokaal) te behandelen zijn teerzalf en zogenoemde 'calcineurine remmers'.

  • Teerzalf is een oud middel tegen eczeem dat we tegenwoordig bijna niet meer gebruiken. Het remt ontstekingen en jeuk. De arts kan teerzalf adviseren bij een droog, langer bestaand eczeem. Teerzalf brengt u meestal in de avond aan. Als u teerzalf gebruikt, moet u de zon vermijden. Teerzalf heeft twee nadelen: de geur en de kans op vlekken in kleding en beddengoed.
  • Calcineurine remmers zijn pimecrolimuscrème en tacrolimuszalf. Dit zijn middelen zonder hormonen, voor het behandelen van licht tot matig eczeem. Deze middelen zijn niet sterk genoeg om ernstig eczeem te behandelen. Pimecrolimuscrème en tacrolimuszalf kunnen in het begin een branderig gevoel geven. Meestal verdwijnt dit na een week. Pimecrolimuscrème en tacrolimuszalf kunt u pas vanaf het tweede levensjaar gebruiken.

Over het algemeen kunt u eczeem goed behandelen met middelen op de huid. Daarom gaan we hier niet verder in op de behandeling van eczeem met tabletten of lichttherapie.

Lange termijn

Eczeem is een onvoorspelbare, langdurige (chronische) huidziekte. Perioden met klachten wisselen perioden zonder klachten af. Bij veel kinderen verdwijnt het eczeem na het tweede levensjaar, bij anderen neemt het eczeem tijdens de lagere schooltijd af. Soms verdwijnt het eczeem jarenlang en speelt het opnieuw op als de patiënt (jong)volwassen is. Houd rekening met de aanleg voor eczeem, als iemand in de familie al eczeem heeft. Zo overvalt het u niet, wanneer het eczeem actief wordt. Sommige mensen blijven hun hele leven last houden van eczeem.

Wanneer moet u contact opnemen met HMC?

Neem contact op met uw behandelaar in deze gevallen:

  • De dermatocorticosteroïd geeft na twee weken goed smeren nog helemaal geen verbetering.
  • De klachten worden erger in plaats van minder.
  • Er ontstaan puistjes op de plekken waar u smeert.
  • Er ontstaat striemen (striae) op de plekken waar u smeert.
  • Het lukt niet om het smeren af te bouwen.
  • Het lukt niet om de zalven of crèmes te smeren, om wat voor reden dan ook.

Meer weten

Meer weten over constitutioneel eczeem? Hieronder staan enkele tips:

Behandelen van constitutioneel eczeem met crème en zalf

Dermatologie

Waarom HMC?

  • Team van ervaren dermatologen
  • Samenwerking met andere specialismen
  • Speciaal spreekuur voor verdachte plekjes
  • Speciaal spreekuur voor pigmentaandoeningen
  • Speciaal spreekuur voor spataderen
  • Gespecialiseerd in de behandeling van huidkanker