Afkolven van moedermelk

Kolven of afkolven is het op gang brengen of in stand houden van de productie van moedermelk. Dit doet u door kolven met de hand of een kolfapparaat.

Afspraak en contact

HMC Bronovo 088 979 24 22
ma t/m vr van 08.00 - 17.00 uur

HMC Westeinde 088 979 24 22
ma t/m vr van 08.00 - 17.00 uur

Spoed (ook overdag) en buiten kantooruren 088 979 21 04

U kunt onze specialisten op het gebied van borstvoeding het beste bereiken via lactatiekundige@haaglandenmc.nl

Locatie

Cijfers

205.000 eerste polikliniek consulten
32.000 klinische opnames per jaar
155.000 verpleegdagen
60.000+ patiënten per jaar op de SEH
350 medisch specialisten

Over afkolven van moedermelk

Kolven of afkolven is het op gang brengen of in stand houden van de productie van moedermelk. Dit doet u door kolven met de hand of een kolfapparaat.

Het is goed te weten dat kolven iets is, wat u moet leren. Normaal gesproken duurt het enkele dagen voor de melkproductie op gang is. De eerste keren dat u gaat kolven, komen er soms maar enkele druppels moedermelk uit uw borst. Dat is normaal.

Redenen om te kolven

De redenen om moedermelk af te kolven, zijn:

  • Uw baby heeft bijvoeding nodig volgens de arts (medische indicatie).
  • Uw baby kan nog niet zo krachtig aan de borst drinken. Is dit bij u het geval? Laat uw baby dan eerst aan de borst drinken en kolf daarna. Dit helpt de melkproductie op gang te komen.
  • U kolft om de voeding sneller op gang te helpen, als uw baby bijvoeding nodig heeft.
  • U kolft om pijnlijke tepels (tepelkloven) te genezen. Soms is het verstandig om uw kind 24 uur (of nog wat langer) niet aan de borst te leggen en alleen te kolven. Als u weer begint met de borstvoeding, is het belangrijk dat u uw kind op de juiste manier aanlegt. Niet goed aanleggen is meestal de oorzaak van tepelkloven.
  • U heeft ernstige stuwing rond de vierde dag na de bevalling.
  • U wilt een keertje weg zonder uw baby of u wilt weer gaan werken.
  • In zeldzame gevallen gebruikt u tijdelijk medicijnen, waardoor u geen borstvoeding mag geven.

Wanneer kolft u?

Het is belangrijk dat u in het begin een goede melkproductie opbouwt. Op die manier heeft u voldoende melk, als uw baby daaraan toe is.

  • Begin bij voorkeur zo snel mogelijk na de bevalling, het liefst binnen zes uur.
  • Wij adviseren om acht keer per 24 uur te kolven. Zo brengt u de borstvoeding goed op gang. Gebruik het liefst beide borsten bij het kolven.
  • Zolang uw baby nog niet goed aan de borst drinkt, blijft u de eerste weken acht keer per 24 uur (na)kolven. Dat wil zeggen:
    • Probeer eerst uw baby aan te leggen.
    • Voed uw baby daarna bij met de melk die u de vorige voeding heeft afgekolfd.
    • Kolf daarna borstvoeding af voor de volgende voeding.
  • Kolf elke drie uur. Probeer eerst uw kindje aan te leggen, als dat mogelijk is.
  • ’s Nachts kolven stimuleert de melkproductie en voorkomt dat uw borsten overvol raken. Overvolle borsten zijn pijnlijk en remmen de productie. Kolf in ieder geval ongeveer vijftien minuten per borst of totdat de borsten soepel aanvoelen. Tijdens het kolven of voeden krijgt u meerdere keren een toeschietreflex.

Vroeggeboren baby

Heeft u een te vroeg geboren baby? Dan kolft u in het begin meestal meer melk dan de baby drinkt. Dit is normaal. De melkproductie en de behoefte van uw kind stemmen zich later op elkaar af.

Minder melkproductie

Neemt de melkproductie af? Ga dan wat vaker kolven. Hoe vaker u kolft, hoe meer melk u aanmaakt. Langer kolven heeft geen zin. U kunt beter vaker kort kolven dan minder vaak en lang.

Manieren van kolven

Er zijn verschillende manieren van kolven. U kunt met de hand kolven, een handkolf gebruiken of een elektrische kolf gebruiken. Kies de manier die het beste past bij uw situatie. Tijdens uw verblijf in het ziekenhuis kunt u gebruikmaken van een elektrisch kolfapparaat, de Symphony van het merk Medela. U kunt tijdens de opname ook gebruikmaken van kolfsets en flesjes. Natuurlijk kunt u ook uw eigen kolfapparaat gebruiken, als u dat al heeft.

Kolven met de hand

Zo doet u dat

Als u niet zo vaak wilt kolven, dan kunt u dit doen met de hand. U vangt de melk dan op in een lepeltje of cupje. U kunt de melk dan meteen aan uw baby geven. Kolven met de hand werkt als volgt:

  • Zet uw duim en wijsvinger 2,5 tot 4 centimeter achter de tepel. Ga niet uit van de tepelhof, want deze verschilt in grootte bij vrouwen.
  • Plaats uw duim boven de tepel en uw vingers onder de tepel (de zogenaamde C-greep).
  • Duw de borst naar de ribben toe.
  • Knijp voorzichtig met duim en vingers in een ritmische beweging. Glijd niet over de huid, maar masseer het weefsel onder de huid.
  • Het kan even duren voor er wat druppels melk komen of dat de voeding begint te lopen.
  • Verplaats de vingers rondom de borst en herhaal de cyclus.
  • Knijp niet in de tepels en trek er niet aan.

afkolven_van_moedermelk_fig01.png

Elektrisch kolven

Melkproductie op gang brengen

Als u de melkproductie met een kolf op gang wilt brengen, kunt u het beste kiezen voor een dubbelzijdige elektrische kolf. Hiermee kunt u beide borsten tegelijk afkolven. De voordelen van deze kolf zijn:

  • • De kolf bootst de zuigbewegingen van uw baby het beste na.
  • • De kolf brengt de melkproductie beter op gang dan sommige andere kolven.

In het ziekenhuis kunt u gebruikmaken van een elektrische kolf. Hierbij krijgt een disposable kolfset die u maximaal 24 uur kunt gebruiken. U krijgt elke 24 uur een nieuwe kolfset.

Thuis kolven

Als u thuis blijft kolven, kunt u dezelfde soort kolf huren bij de Thuiszorgwinkel of een ander verhuurpunt. U koopt er dan een dubbele kolfset bij in de juiste maat. Deze kunt u blijven gebruiken.

Huren of kopen

U kunt het beste wachten met het kopen van een kolfapparaat tot duidelijk is hoe de opbouw van de melkproductie gaat en hoe goed uw baby drinkt. Daarna kunt u kiezen of u een kolf blijft huren of dat u een kolf koopt.

Dubbel kolven

Als u langere tijd wilt kolven, dan is het vaak prettig om beide borsten tegelijk af te kolven. U plaatst dan op elke borst een kolfsetje. Het kolven kost op deze manier minder tijd. Bovendien heeft u met dubbel kolven vaak een hogere melkproductie.

Medela Symphony

De kolf die we in HMC aanbieden, is de Symphony van het merk Medela. Deze kolf heeft twee programma’s:

  • Initiate-programma
    Hiermee start u na de geboorte. U gaat hiermee door tot u drie keer na elkaar 20 milliliter melk heeft gekolfd.
  • Maintain-programma
    Daarna gebruikt u alleen nog het Maintain-programma. U start sowieso op de vijfde dag na de geboorte met het Maintain-programma.

Initiate-programma

  • Druk op de aan/uit-toets.
  • Druk binnen tien seconden op de druppeltjestoets.
  • Het programma gaat dan continu lopen. Het Initiate-programma bestaat uit een serie verschillende stimulatie-, expressie- en pauzeerfases.
  • U kunt de zuigkracht (het vacuüm) van het kolfapparaat aanpassen tijdens het kolven. Hiervoor draait u de draaiknop met de klok mee (sterker) of tegen de klok in (zwakker).
  • Als het programma na vijftien minuten klaar is, staat op het scherm 'Gedaan'.
  • We adviseren u om op dag twee tot en met vijf na het Initiate-programma nog vijf minuten te kolven in het Maintain-programma.

Maintain-programma
Het Maintain-programma heeft twee fases: de stimulatiefase en de kolffase. Deze fases lijken op het zuigen en drinken van een baby aan de borst. Als de melk stroomt, gaan baby’s ook langzamer drinken, met lange teugen.

  • Het Maintain-programma start automatisch wanneer u de pomp start.
  • De stimulatiefase wekt de toeschietreflex op. Het kolfapparaat heeft dan een lage zuigkracht en een hoge snelheid.
  • Na twee minuten gaat het apparaat vanzelf over naar de kolffase. Het kolfapparaat heeft nu een hoge zuigkracht en een lage snelheid.
  • Begint de melk eerder te stromen? Druk dan op de druppeltoets om naar de kolffase te gaan.
  • U kunt de zuigkracht (het vacuüm) van het kolfapparaat aanpassen tijdens het kolven. Hiervoor draait u de draaiknop met de klok mee (sterker) of tegen de klok in (zwakker).
  • Het Maintain-programma stopt niet vanzelf. Zet het kolfapparaat uit als de melkstroom afneemt en de borst soepel aanvoelt. Het advies is om ongeveer vijftien minuten te kolven.

Wat heeft u nodig?

Om elektrisch te kolven heeft u het volgende nodig:

  • een elektrische kolf
  • afkolfsets
  • opvangpotjes
  • stickers
  • een pen
  • een bak om de set schoon in te bewaren na gebruik

Elektrisch kolven - zo doet u dat

  • Zorg dat alles klaarstaat.
  • Was uw handen. Droog uw handen goed af.
  • Maak de kolfsets klaar. Draai de kolfsetjes op schone flesjes. Maak de slangen en membranen vast aan het apparaat.
  • Stimuleer de toeschietreflex. Leg bijvoorbeeld warme doeken op uw borsten of masseer, strijk en schud uw borsten.
  • Plaats de borstschilden recht op de tepels, tegen de borsten.
  • Is er nog weinig moedermelk? Laat de potjes dan omhoog wijzen. Zo kunt u de melk makkelijker opvangen.
  • Zet het kolfapparaat aan. Het Initiate-programma start vanzelf als u de kolf aanzet. Voor het Maintain-programma start u de kolf en drukt u daarna op het rechterknopje. In de display wordt aangegeven welk kolfprogramma loopt.
  • Tijdens het kolven kunt u de zuigkracht iets hoger of lager zetten met de draaiknop. Zorg dat het kolven prettig blijft aanvoelen. Meer zuigkracht betekent niet per se dat u meer melk uit uw borst haalt. De eerste keren geven uw borsten kleine beetjes melk. De melkproductie moet dan nog op gang komen.
  • Zet na het kolven de kolf uit. Neem de kolfsets van de borsten.
  • Controleer of de borsten na het kolven soepel aanvoelen. Voelt u nog harde plekken in een borst? Masseer deze plekken dan. U kunt de kolf nog even aanzetten om de borst zo goed mogelijk soepel te kolven.
  • Verdeel een druppel moedermelk over de tepels en laat deze aan de lucht drogen.
  • Breng schone borstkompressen aan, als dat nodig is.
  • Sluit de flesjes met moedermelk zo snel mogelijk. Plak er een sticker op. Schrijf hierop:
    • de naam en geboortedatum van uw baby
    • de datum en de tijd van het kolven
  • Zet de melk in de koelkast.
  • Spoel de kolfsets eerst om met koud water en daarna met warm water. Droog de kolfsets goed af. Bewaar de kolfsets in de plastic box.

Toeschieten stimuleren

Soms duurt het toeschieten van de melk wat langer. U kunt het toeschieten stimuleren op de volgende manieren:

  • Zorg dat u comfortabel zit. Masseer de borsten om de toeschietreflex alvast op te wekken.
  • Ga naast uw baby zitten.
  • Kolf na (huid)contact met uw baby.
  • Pak er een foto of filmpje van uw baby bij.
  • Kolf op een plek waar u prettig zit en niemand u stoort.
  • Verwarm de borsten voor het kolven (met een warme doek of douche).
  • Drink een glas water of sap voor of na het kolven.

Kolfdagboek

Hieronder vindt u een kolfdagboek, dat u kunt downloaden en afdrukken. De verpleegkundige kan hierin zien hoe het kolven gaat en het geeft u een goed overzicht van:

  • wanneer u gekolfd heeft
  • hoeveel u gekolfd heeft
  • hoelang u gekolfd heeft
  • of er bijzonderheden zijn

Open het kolfdagboek

Moedermelk bewaren

  • U kunt alle melk die u kolft, bewaren.
  • Plak op ieder flesje een sticker met:
    • de naam en geboortedatum van uw baby
    • de datum en tijd van het afkolven
  • Zorg dat de melk op dezelfde temperatuur is, voordat u de melk bij elkaar in een flesje doet.
  • De melk van één keer kolven kan bij elkaar. U kunt ook koude melk samenvoegen. Op de sticker zet u dan de datum en tijd van de melk die u het eerst heeft afgekolfd.
  • Bewaar moedermelk niet in de deur van de koelkast. Dit is namelijk de minst koele plek. Zet het flesje met moedermelk bij voorkeur achter in de koelkast.
  • De melk die overblijft, kunt u invriezen.
  • Laat de melk eerst afkoelen, voordat u deze invriest.
  • Heeft u veel melk over? Neem de melk dan mee naar huis om ze daar in te vriezen.
  • Verse melk heeft de voorkeur boven melk die u heeft ingevroren.

Bewaarschema

   Temperatuur   Bewaartijd
Verse moedermelk Kamertemperatuur thuis  Acht uur
Verse moedermelk Kamertemperatuur ziekenhuis Tot de volgende voeding (drie uur)
Verse moedermelk Koelkast thuis 4°C Tot acht dagen
Verse moedermelk Koelkast ziekenhuis 48 uur
Ingevroren moedermelk  Vriesvak koelkast -15 °C Twee weken
Ingevroren moedermelk   Losse diepvries -18/20 °C Tot 12 maanden
Ontdooide moedermelk Kamertemperatuur of na opwarmen Eén uur
Ontdooide moedermelk Koelkast 24 uur
Opgewarmde moedermelk   Kamertemperatuur Eén uur

Moedermelk opwarmen

U kunt moedermelk direct na het kolven aan uw baby geven. U hoeft moedermelk alleen op te warmen, als u de melk eerst heeft gekoeld.

U kunt afgekoelde of bevroren moedermelk op verschillende manieren opwarmen:

  • Warm het flesje moedermelk op met een stoof (in het ziekenhuis).
  • Warm het flesje moedermelk op onder een kraan met stromend water. Laat de temperatuur van het water van koud naar warm gaan. Ontdooi de melk nooit onder een hete kraan. Hierdoor gaan de antistoffen in de melk verloren.
  • Warm kleine hoeveelheden melk op onder een kraan met lauwwarm stromend water.
  • Warm het flesje moedermelk op in een kannetje of pannetje met warm water (au bain-marie).
  • Warm het flesje moedermelk op met een flessenwarmer. Gooi het water uit de warmer na gebruik meteen weg.

Warm moedermelk niet op in de magnetron. Hiermee loopt u het risico dat u de moedermelk te warm maakt. In een magnetron kunt u de moedermelk ook niet gelijkmatig verhitten. Verder gaan hierdoor waardevolle antistoffen en vitamines verloren. Gebruikt u de magnetron toch? Doe dit dan op een lage stand. Onderbreek het verwarmen ook een paar keer en zwenk het flesje. Zo kunnen de hetere delen zich vermengen met de rest van de melk.

Als u de moedermelk een keer heeft opgewarmd, mag u de melk niet opnieuw invriezen of opwarmen. U kunt de melk na opwarming maximaal één uur bewaren. Daarna moet u de melk weggooien.

Gekolfde melk aan uw baby geven

Op welke manier u uw baby voedt, hangt af van uw wensen en van uw baby. Overleg met de verpleegkundige, lactatiekundige of logopediste welke manier bij u past. U kunt de gekolfde melk op verschillende manieren aan uw kind geven:

  • met een borstvoedingshulpset
    De baby drinkt aan uw borst. Via een slangetje geeft u uw kind extra melk.
  • met een sonde door de neus van uw baby
    De verpleegkundige kan u leren hoe dit moet, zodat u zelf uw baby kan voeden
  • met een cupje
    Dit is een bekertje waaruit de baby kleine slokjes kan nemen.
  • met vingervoeding
    De baby zuigt op een vinger van een ouder, waarbij de ouder kleine beetjes melk bijgeeft.
  • met een lepeltje
    De baby drinkt de melk van een lepeltje. Dit kunt u eventueel thuis doen. In HMC doen we dit niet.
  • met een fles
    In het begin van de borstvoeding kiezen we liever niet voor een fles. Soms zijn er redenen om toch in overleg met u een fles te adviseren.

Stoppen met kolven

U kunt stoppen met kolven, wanneer uw baby volledig uit de borst drinkt. Omdat u langere tijd heeft gekolfd, maakt u meer moedermelk aan dan uw baby kan drinken. Bouw het kolven daarom geleidelijk af. Als u ineens stopt, raken uw borsten overvol. Hierdoor treedt stuwing op. Voor een baby is het moeilijk om uit een gestuwde borst te drinken. Daarnaast geeft stuwing u meer kans op een borstontsteking. Vraag om advies over het afbouwen van kolven.

Borstvoeding vervoeren

Heeft u melk afgekolfd en wilt u de melk vervoeren? Bijvoorbeeld van huis naar het ziekenhuis of van uw werk naar huis? Zorg dan dat u de melk koel vervoert. Een kleine koelbox of een koeltasje met koelelementen is hiervoor heel geschikt. Na het vervoer kunt u de melk in de koelkast zetten.

Adviezen

Hieronder staan enkele situaties die vaak voorkomen bij het kolven en de borstvoeding. Bij elke situatie staan onze adviezen:

 Situatie  Advies
Uw kind ging binnen zes uur na geboorte niet aan de borst.
  • Start met kolven om de melkproductie op gang te brengen.
  • Kolf om de drie uur (acht keer per dag) als uw kind niet aan de borst drinkt.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
Uw kind ging 24 uur na geboorte minder dan zes keer aan de borst.
  • Start met kolven.
  • Geef uw kind afgekolfde moedermelk of kunstvoeding met een borstvoedingshulpset (BHS) of een cupje.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
  • Probeer uw baby acht tot twaalf keer op een dag te voeden.
Uw kind is niet in staat (alle) voeding zelf te drinken.
  • U gaat kolven.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
  • Als uw kind wel even aan de borst heeft gedronken, kolft u nog na.
Uw kind drinkt nog niet effectief en/of onvoldoende aan de borst.
  • U gaat kolven na het oefenen aan de borst.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
Uw kind valt af in gewicht (meer dan 10% van het geboortegewicht).
  • U start naast de borstvoeding met bijvoeding geven. Het liefst met moedermelk.
  • Weeg eventueel uw kind voor en na de voeding.
  • Als uw kind wel even aan de borst heeft gedronken, kolft u na.
  • Geef uw kind afgekolfde moedermelk of kunstvoeding met een borstvoedingshulpset (BHS) of een cupje.
U gebruikt medicijnen die schadelijk zijn voor uw kind.
(zelden)
  • U gaat alleen maar kolven.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
  • Gooi de afgekolfde melk weg.
U produceert onvoldoende melk.
  • U geeft borstvoeding met bijvoeding
  • Voed het liefst bij met een borstvoedingshulpset (BHS).
  • Kolf na iedere borstvoeding na.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
  • Gebruik zo nodig syntocinon-spray, als er geen goede toeschietreflex is.
U heeft last van pijnlijke tepels en/of tepelkloven.
  • Kolf gedurende 24 uur om de drie uur, zodat de tepels rust krijgen.
  • Smeer moedermelk op uw tepels en laat dit aan de lucht drogen.
  • Zorg voor veel huid op huid contact.
  • Vraag hulp als u weer wilt gaan aanleggen.
U gaat buitenshuis werken.
  •  Kolf als uw kind niet aan de borst gaat.

 

Vragen

Heeft u vragen over kolven of heeft u problemen met borstvoeding? Neem dan contact op met de verpleegkundige of lactatiekundige in het ziekenhuis of met een lactatiekundige bij u in de buurt.

Meer informatie

Op internet vindt u meer informatie over borstvoeding en kolven:

  • Kijk voor de dichtstbijzijnde lactatiekundige op www.nvlborstvoeding.nl
  • Informatie over en verhuuradressen voor kolfapparatuur vindt u onder andere op www.medela.nl
  • www.lalecheleague.nl is de website van Borstvoedingsorganisatie La Leche League en bevat een schat aan informatie over borstvoeding

Afkolven van moedermelk

Waarom HMC?

  • Hulp bij borstvoeding door een enthousiast team van lactatiekundigen
  • Kolfmateriaal voorradig in het ziekenhuis als u en/of uw baby opgenomen zijn