Van computer naar bed: zo betrekt HMC patiënten bij de overdracht op de SEH

Shared Decision Making blijft een uitdaging

Op de Spoedeisende Hulp (SEH) van HMC Westeinde dragen verpleegkundigen aan het einde van hun dienst patiënten over aan collega’s van de volgende dienst. In de drukte van de SEH gebeurt dit vaak achter de computer, terwijl de patiënt zelf niet altijd bij het gesprek wordt betrokken. Shared Decision Making blijft daardoor een uitdaging, terwijl het essentieel is voor goede spoedzorg.

Onderzoekers van HMC testten daarom een andere aanpak: overdracht aan het bed van de patiënt. Wat gebeurt er als je patiënten actief meeneemt bij de overdracht? En hoe ervaren zorgprofessionals dit in de hectiek van de SEH? Het doel was de bed-side dienstoverdracht stap voor stap op de werkvloer door te voeren – en dat is gelukt.

Christien: “Maar het werkt pas echt als verpleegkundigen ook de ruimte en steun krijgen.

Een andere aanpak: overdracht aan het bed

Twee jaar geleden startten Rianne Lam, verpleegkundig specialist SEH, en Christien van der Linden, medewerker Research & Development SEH, het BED-project: Bedside Shift Handover at the Emergency Department.

Rianne en Christien: “We weten uit ervaring hoe lastig het soms is om de overdracht aan bed te doen. Op de SEH ligt de focus op acute zorg, en bij spoedsituaties moet je snel handelen. Daardoor gaan gesprekken vaak richting collega’s in plaats van naar de patiënt. Patiënten zijn daarnaast soms bang, gestrest of in de war.”

Christien: “Verpleegkundige werkdruk blijft de grootste belemmering voor consistente bed-side dienstoverdracht. Daarom hebben we samen met verpleegkundigen en artsen gekeken welke vaardigheden en ondersteuning ze nodig hebben om dit in de praktijk goed te kunnen doen.”

Verpleegkundige werkdruk grootste belemmering bed-side dienstoverdracht

Resultaten van het BED-project

Rianne en Christien zien duidelijke effecten van de bed-side dienstoverdracht. Voor de implementatie gebeurde dit nog bij 1 à 2 procent van de patiënten. Tijdens het project steeg dat naar ruim 9%, met tegen het einde van het project een piek van 32%. Het gebruik nam toe wanneer de implementatie actief werd ondersteund en liep soms terug bij hoge werkdruk. Dit laat zien dat nieuw gedrag niet ontstaat door eenmalige scholing, maar door voortdurende aandacht, coaching en leiderschap.

Rianne: “Het mooie is dat patiënten zich echt meer betrokken voelen. Het aandeel dat actief meebesliste steeg van 20% naar 75%, en ook de algemene tevredenheid nam duidelijk toe.”

Christien: “Het laat zien dat kleine veranderingen in hoe je de overdracht doet, écht merkbaar zijn voor patiënten en hun betrokkenheid vergroten.”

“Kleine, goed ondersteunde veranderingen, duidelijke communicatie, luisteren, context inschatten en regie nemen aan het bed – dat werkt. Studenten en verpleegkundigen leren dit het beste door praktijkervaring, coaching en herhaalde scholing.”

Wat helpt verpleegkundigen?

Een goede bed-side overdracht vraagt vooral:

Duidelijk communiceren en goed luisteren
Inschatten wat een patiënt aankan
Samenwerken met collega’s
Gebruik van simpele tools zoals SBAR of Ask 3 Questions

Christien: “Competenties voor bed-side overdracht en Shared Decision Making ontwikkel je het beste via praktijkleren: observatie op de SEH, directe feedback, casusbesprekingen, klinische lessen en begeleiding door ervaren collega’s. Eén training is niet genoeg; herhaling en coaching zijn cruciaal.”

Overdracht: van computer naar bed

Praktische tips uit het project:

Betrek studenten van de Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan. Vooral op drukke afdelingen helpen zij enorm bij observaties en dataverzameling.
Betrek patiënten, bijvoorbeeld via een adviesraad, vooral bij een diverse groep.
Werk met lokale ‘champions’ die zichtbaar op de werkvloer collega’s ondersteunen.
Gebruik eenvoudige registratie-instrumenten gecombineerd met korte observaties of gesprekken.
Blijf coachen en herhalen, laat verpleegkundigen zien hoe ze patiënten echt kunnen betrekken, ook bij kleine keuzes zoals wel of geen deken of een deur open of dicht.
Plan alles slim rond werkdruk en piekmomenten, zodat het project haalbaar blijft.
Verpleegkundig zeggenschap

Christien en Rianne: “Het BED-project laat zien dat patiënten zich echt gehoord en gezien voelen door overdracht aan bed en kleine veranderingen. Maar het werkt pas goed als verpleegkundigen ook de ruimte en steun krijgen. Verpleegkundig zeggenschap vergroot hun betrokkenheid en maakt hun werk nog waardevoller.”

Het BED-project: samenwerking tussen onderwijs en zorg
Het BED-project is een samenwerking tussen de Spoedeisende Hulp (SEH) van HMC, het lectoraat Relationele Zorg en de opleiding HBO-V van De Haagse Hogeschool, en de mbo-verpleegkundeopleiding van ROC Mondriaan. Het project is gefinancierd door ZonMw.